ΧΑΟΥΑΡΝΤ ΖΙΝ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΩΣ

Υπεύθυνος:  ΠΑΡΗ ΣΠΙΝΟΥ, Εφημερίδα Ελευθεροτυπία

 

Ο Χάουαρντ Ζιν, ο κορυφαίος αμερικανός διανοούμενος, ο οποίος από πολύ νέος ανέπτυξε έντονο πολιτικό ακτιβισμό, αποτελεί μοναδικό παράδειγμα για το πώς οι ιδέες γίνονται πράξη, πώς το ατομικό γίνεται συλλογικό.

Από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ώς τη σημερινή κρίση ο Χάουαρντ Ζιν διατρέχει μισό αιώνα, διανθίζοντάς τον με τις αναμνήσεις του.

  Πρωτοστάτης του αντιπολεμικού κινήματος, υπερασπιστής των δικαιωμάτων των μαύρων, πιστός σε έναν δημοκρατικό σοσιαλισμό, πήρε μέρος σε διαδηλώσεις εναντίον του πολέμου του Βιετνάμ, έδωσε πύρινες ομιλίες, βρέθηκε πολλές φορές αντιμέτωπος με το νόμο και την εξουσία, μέχρι και που φυλακίστηκε για τη δράση του.

Ενα χρόνο μετά το θάνατο του αριστερού ιστορικού και συγγραφέα (28/1/2010), κυκλοφορεί αύριο πρώτη φορά στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Αιώρα» η αυτοβιογραφία του (μετάφραση: Νίκος Σταμπάκης) που καλύπτει την περίοδο 1956-1992 και ρίχνει φως στις ιδέες και την μακρόχρονη πορεία του.

Γιος εβραίων μεταναστών, από μικρός δούλεψε στα ναυπηγεία όπου ανέπτυξε συνδικαλιστική δράση, πήρε μέρος σε αεροπορικές επιδρομές κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο θέτοντας στη συνέχεια στον εαυτό του βασανιστικά ερωτήματα, ξεκίνησε την ακαδημαϊκή του καριέρα από ένα «μαύρο κολέγιο» της Τζόρτζια, τάραξε την αμερικανική κοινή γνώμη γράφοντας την ανατρεπτική «Ιστορία του λαού των ΗΠΑ».

Μέχρι τέλους διατηρούσε την πεποίθηση: «Οι μικρές πράξεις αντίστασης στην εξουσία, αν δεν το βάζεις κάτω, μπορεί να οδηγήσουν σε μεγάλα κοινωνικά κινήματα. Συνηθισμένοι άνθρωποι είναι ικανοί για ασυνήθιστες πράξεις θάρρους». Ετσι αιτιολογείται και ο υπότιτλος της αυτοβιογραφίας, αποσπάσματα της οποίας προδημοσιεύουμε σήμερα: «Δεν μπορείς να μένεις ουδέτερος σε ένα τρένο που κινείται».

Η ΠΛΑΝΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

«ΜΠΗΚΑ στην Πολεμική Αεροπορία αρχές του 1943-είκοσι χρονών- έτοιμος να πολεμήσω τους Ναζί».

Ετσι αρχίζει ένα ακόμα κεφάλαιο της πολυτάραχης ζωής του Χάουαρντ Ζιν που συνδέθηκε και με τη γνωριμία του με τη Ροζλίν Σέχτερ, το κορίτσι με πρόσωπο ρωσίδας καλλονής, με το οποίο μοιράζονταν «κοινές απόψεις για τον κόσμο, τον πόλεμο, το φασισμό και το σοσιαλισμό» και έμελλε να γίνει η σύντροφος της ζωής του.
Μετά το μήνα του μέλιτος και ενώ ο πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του η μονάδα του Ζιν μεταφέρθηκε στην Αγγλία. Οπως περιγράφει ο ίδιος: «Ένα βράδυ μας ξύπνησαν στη 1π.μ. και είπαν ότι έπρεπε να ετοιμαστούμε για μια ακόμη αποστολή. Δεν ήταν όπως στις ταινίες, όπου ο Ρόμπερτ Τέιλορ σηκώνεται απ' το κρεβάτι, ορμάει στο πιλοτήριο και φεύγει. Πέντε ώρες πέρασαν από το ξύπνημα μέχρι την απογείωση, την αυγή. Ο αρμόδιος αξιωματικός μάς ενημέρωσε για την αποστολή. Επρόκειτο να βομβαρδίσουμε μια μικρή πόλη ονόματι Ρουαγιάν κοντά στο Μπορντό, στις ακτές του Ατλαντικού. Κοιταχτήκαμε: να βομβαρδίσουμε μια γαλλική πόλη; Τα συμμαχικά στρατεύματα είχαν ήδη περάσει τη Γαλλία, είχαν μπει για καλά στη Γερμανία. Η εξήγηση δόθηκε: υπήρχαν μερικές χιλιάδες Γερμανοί στρατιώτες που είχαν καταφύγει στη Ρουαγιάν περιμένοντας να τελειώσει ο πόλεμος κι εμείς έπρεπε να τους βγάλουμε απ' τη μέση. Και δεν θα είχαμε στη βομβοθήκη μας το σύνηθες φορτίο από δώδεκα βόμβες ισοπέδωσης βάρους διακοσίων κιλών η καθεμία. Αντ' αυτού κάθε βομβοθήκη είχε κάτι καινούργιο: 30 κάνιστρα, 45 κιλών το καθένα, με "πηχτή βενζίνη"-κολλώδες πυρ. Δεν χρησιμοποιούσαν τη λέξη, αλλά πολύ μετά τον πόλεμο συνειδητοποίησα ότι επρόκειτο για πρώιμη χρήση ναπάλμ.
Ετσι καταστρέψαμε τις γερμανικές δυνάμεις (1200 "ιπτάμενα φρούρια" βομβάρδισαν αρκετές χιλιάδες Γερμανούς στρατιώτες!)-καθώς και τον γαλλικό πληθυσμό της Ρουαγιάν. Μετά τον πόλεμο, διάβασα ένα άρθρο του ανταποκριτή των "New York Times" στην περιοχή: "Περί τους 350 άμαχους, ζαλισμένοι ή πληγωμένοι...σύρθηκαν από τα ερείπια και είπαν αργότερα ότι η αεροπορική επίθεση ήταν "μια κόλαση που ποτέ δεν μπορούσαμε να φανταστούμε".
Στα ύψη από τα οποία οποία κάναμε το βομβραδισμό -8-9 χιλιάδες μετρα- δεν βλέπαμε κόσμο, δεν ακούγαμε κραυγές, δεν βλέπαμε αίμα και κομμένα μέλη. Θυμάμαι μόνο να βλέπω τα κάνιστρα ν' ανάβουν σαν σπίρτα και να πέφτουν φλεγόμενα στο έδαφος. Ψηλά στον ουρανό, εγώ απλώς "έκανα τη δουλειά μου" -η εξήγηση που δίνεται σε όλη την Ιστορία, κάθε φορά που οι πολεμιστές διαπράττουν φρικαλεότητες.
Ο πόλεμος τελειωσε σε τρεις εβδομάδες. Δεν άκουσα κανέναν ν' αμφισβητεί την επιδρομή στη Ρουαγιάν, το γιατί ήταν απαραίτητη. Ούτε εγώ την αμφισβήτησα. Δεν θα μου περνούσε απ' το μυαλό να σηκωθώ εκείνο το πρωί, καθώς γινόταν η ενημέρωση, και να ρωτήσω: Γιατί σκοτώνουμε κι άλλο κόσμο, αφού ο πόλεμος τελειώνε;
(...) Μόνο μια στιγμή σ' ολόκληρο τον πόλεμο μπήκαν στο μυαλό μου κάποιες αμφιβολίες για την απόλυτη ορθότητα των πραξεών μας. Είχα πιάσει φιλίες μ' ένα πυροβολητή από άλλο πλήρωμα. Είχαμε κάτι κοινό σ' εκείνη τη λογοτεχνική έρημο της αεροπορικής βάσης: κι οι δυο μας διαβάζαμε και μας ενδιέφερε η πολιτική. Κάποια στιγμή με κατέπληξε λέγοντας, "Ξέρεις, αυτός δεν είναι πόλεμος ενάντια στο φασισμό. Είναι πόλεμος επικράτησης. Αγγλία, Ηνωμένες Πολιτείες και Σοβιετική Ενωση είναι όλα διαφθαρμένα κράτη, δεν έχουν κανένα ηθικό ενδοιασμό με τον χιτλερισμό, απλώς θέλουν κι αυτοί να κυβερνήσουν τον κόσμο. Είναι ένας ιμπεριαλιστικός πόλεμος".
"Κι εσύ γιατί βρίσκεσαι εδώ;" ρώτησα.
"Για να μιλώ σε ανθρώπους σαν και σένα".
Εκείνον τον καιρό δεν πείστηκα για όσα έλεγε, όμως με έβαλαν σε σκέψεις και ποτέ δεν τα ξέχασα (...) Η Χιροσίμα και η Ρουαγιάν έπαιξαν βασικό ρόλο στο να επανεξετάσω σταδιακά όσα άλλοτε αποδεχόμουν χωρίς αμφισβήτηση - την απόλυτη ηθική ορθότητα του πολέμου ενάντια στο φασισμό. (...) Δεν υπάρχει, στους νεότερους χρόνους, άλλος πόλεμος που να έχει γίνει πιο αποδεκτός ως δίκαιος, σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι φασίστες εχθροί ήταν τόσο απόλυτα σατανικοί ώστε απαγόρευαν κάθε αμφισβήτηση. Ηταν αναντίρρητα οι "κακοί" κι εμείς ήμασταν οι "καλοί", οπότε, άπαξ και είχαμε λάβει αυτήν την απόφαση, δεν υπήρχε καμία εμφανής ανάγκη να σκεφτούμε αυτό που κάναμε. Ομως, επανεξετάζοντας τις πολεμικές μου εμπειρίες και διαβάζοντας ιστορία, είχα καταλάβει πώς το περιβάλλον του πολέμου αρχίζει να κάνει τους αντίπαλους πανομοιότυπους.
Αυτό ίσχυε από την εποχή των αρχαίων Ελλήνων, στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, που περιέγραψε ο Θουκυδίδης τον 5ο αι. π.Χ. Η Αθήνα, το "λίκνο της δημοκρατίας", ένας παράδεισος εξαιρετικής τέχνης και λόγου, ήταν οι "καλοί". Η Σπάρτη, απολυταρχική και βλοσυρή, ήταν οι "κακοί". Ομως, καθώς προχωρούσε ο πόλεμος, οι Αθηναίοι διέπρατταν όλο και περισσότερες φρικαλεότητες - σφάζοντας αδιακρίτως και υποδουλώνοντας γυναικόπαιδα.
Στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, εμείς -οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γαλλία, η Αγγλία, ο "πολιτισμένος κόσμος"- είχαμε διατρανώσει τη φρίκη μας απέναντι στο νέο φαινόμενο του σύγχρονου εναέριου πολέμου, τον αδιάκριτο βομβαρδισμό του άμαχου πληθυσμού στα αστικά κέντρα. Ο βομβαρδισμός της Σαγκάης από τους Ιάπωνες, ο βομβαρδισμός άοπλων Αφρικανών στην Αιθιοπία από τους Ιταλούς, οι βόμβες που ρίχτηκαν κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο στη Μαδρίτη, οι βομβαρδισμοί του Κόβεντρι και του Ρότερνταμ από τους Γερμανούς. Μα, βέβαια, τι μπορείς να περιμένεις από φασίστες!
Επειτα μπήκαμε κι εμείς στον πόλεμο και κάναμε το ίδιο πράγμα, αλλά σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Η Ρουαγιάν ήταν ένα γεγονός ήσσονος σημασίας. Ο βομβαρδισμός της Δρέσδης από βρετανικά και αμερικανικά αεροσκάφη (συμβάν που πραγματεύεται ο Κερτ Βόνεγκατ με τον ιδιότυπο τρόπο του στο αξέχαστο "Σφαγείο Νο 5") σκότωσε τουλάχιστον 35.000, ίσως μέχρι και 100.000, ανθρώπους. Εμπρηστικές βόμβες αφαίρεσαν όλο το οξυγόνο από την πόλη, φέρνοντας θυελλώδεις ανέμους που έκαναν τις φλόγες να λυμαίνονται τους δρόμους, σ' αυτό το φαινόμενο που ονομάστηκε πύρινη λαίλαπα.
Ο βομβαρδισμός των εργατικών συνοικιών των γερμανικών πόλεων -με φόρο αίματος που έφτασε ίσως το μισό εκατομμύριο νεκρούς- υπήρξε συνειδητή επιλογή του Ουίνστον Τσόρτσιλ και των συμβούλων του, με την οποία συμφώνησε η αμερικανική ανώτερη διοίκηση, για να σπάσουν το ηθικό του γερμανικού έθνους.
Οσο περισσότερα διάβαζα, όσο περισσότερο σκεφτόμουν τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, τόσο ενισχυόταν η πίστη μου ότι η ατμόσφαιρα του πολέμου αποκτηνώνει όλους τους εμπλεκόμενους, γεννάει ένα φανατισμό, στον οποίο ο αρχικός ηθικός παράγοντας θάβεται κάτω από τη σωρεία των αγριοτήτων που διαπράττονται απ' όλες τις πλευρές.
Τη δεκαετία του '60 η παλιά μου πίστη σ' έναν "δίκαιο πόλεμο" κατέρρεε. Εφτανα στο συμπέρασμα ότι, ενώ σαφώς υπάρχουν στον κόσμο εχθροί της ελευθερίας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων, ο ίδιος ο πόλεμος είναι ο πιο άθλιος απ' όλους τους εχθρούς. Κι ότι, παρόλο που κάποιες κοινωνίες μπορούν εύλογα να ισχυριστούν ότι είναι πιο φιλελεύθερες, πιο δημοκρατικές και ανθρωπιστικές από άλλες, η διαφορά δεν είναι αρκετά μεγάλη για να δικαιολογήσει τη μαζική, αδιάκριτη σφαγή που περιλαμβάνει ο σύγχρονος πόλεμος».

ΑΡΧΙΣΤΕ ΜΕ ΜΙΚΡΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ

ΦΥΣΕΙ αισιόδοξος ο αμερικανός διανοούμενος αναφέρεται στο τέλος της αυτοβιογραφίας του σε έναν κόσμο που αλλάζει, εφόσον αλλάζουν οι συνειδήσεις των ανθρώπων.

«Το φυλετικό μίσος και οι διακρίσεις βάσει του φύλου παραμένουν, ο πόλεμος και η βία εξακολουθούν να δηλητηριάζουν τον πολιτισμό μας, έχουμε μια μεγάλη κατώτερη κοινωνικά τάξη από φτωχούς κι απελπισμένους ανθρώπους, κι υπάρχει ένας βαθύς πυρήνας του πληθυσμού που είναι ικανοποιημένος με το πώς έχουν τα πράγματα και φοβάται την αλλαγή.
Αν όμως βλέπουμε μόνο αυτό, έχουμε χάσει την ιστορική προοπτική και τότε είναι σαν να γεννηθήκαμε χθες και να ξέρουμε μόνο τις καταθλιπτικές ειδήσεις στις σημερινές εφημερίδες, στα τηλεοπτικά ρεπορτάζ των βραδινών δελτίων.
Ας σκεφτούμε την εκπληκτική μεταμόρφωση, μέσα σε ελάχιστες δεκαετίες, στην ιδέα που έχει ο κόσμος για το ρατσισμό, στη θαρραλέα παρουσία των γυναικών που διεκδικούν τα δικαιώματά τους, στην αναπτυσσόμενη δημόσια αναγνώριση του γεγονότος ότι οι ομοφυλόφιλοι δεν αποτελούν αξιοπερίεργα αλλά ανθρώπους που συναντάμε γύρω μας, στον μακροπρόθεσμα αναπτυσσόμενο σκεπτικισμό σχετικά με τη στρατιωτική παρέμβαση, παρά το σύντομο κύμα φιλοπόλεμης μανίας κατά τον πόλεμο του Κόλπου.
Αυτή τη μακροπρόθεσμη αλλαγή πιστεύω πως πρέπει να λάβουμε υπόψη αν δεν είμαστε διατεθειμένοι να χάσουμε κάθε ελπίδα (...)
Υπάρχει μια τάση να θεωρούμε πως αυτό που βλέπουμε στην παρούσα στιγμή είναι κι αυτό που θα συνεχίσουμε να βλέπουμε. Ξεχνάμε πόσο συχνά σ' αυτόν τον αιώνα αιφνιδιαστήκαμε από τις αναπάντεχες καταρρεύσεις θεσμών, από εκπληκτικές αλλαγές στη σκέψη των ανθρώπων, από απρόσμενες εξεγέρσεις ενάντια σε τυραννίες, από την ταχεία καθίζηση συστημάτων εξουσίας που έμοιαζαν ανίκητα.
Τα δεινά που συμβαίνουν είναι επαναλήψεις δεινών που συνέβαιναν πάντα -πόλεμος, ρατσισμός, κακομεταχείριση γυναικών, θρησκευτικός και εθνικιστικός φανατισμός, πείνα. Τα καλά που συμβαίνουν είναι απρόσμενα.
Απρόσμενα κι όμως ερμηνεύσιμα βάσει κάποιων αληθειών που αντιλαμβανόμαστε πότε πότε, αλλά που τείνουμε να ξεχνάμε: Η πολιτική δύναμη, οσοδήποτε τρομερή, είναι πιο εύθραυστη απ' όσο νομίζουμε (παρατηρήστε τη νευρικότητα εκείνων που την κατέχουν).
Τους απλούς ανθρώπους μπορεί κανείς να τους εκφοβίσει για ένα διάστημα, μπορεί επίσης να τους περιπαίξει για ένα διάστημα, όμως έχουν έναν βαθιά εμπεδωμένο κοινό νου και αργά ή γρήγορα θα βρουν τρόπο να αμφισβητήσουν την εξουσία που τους καταπιέζει. Οι άνθρωποι δεν είναι εκ φύσεως βίαιοι, σκληροί ή άπληστοι, μολονότι μπορούν να γίνουν τέτοιοι. Οι άνθρωποι, παντού, θέλουν τα ίδια πράγματα: συγκινούνται από τη θέα εγκαταλελειμμένων παιδιών, άστεγων οικογενειών, θυμάτων πολέμου. Θέλουν ειρήνη, φιλία και στοργή, πέραν των φυλετικών κι εθνικών διαχωρισμών.
Η επαναστατική αλλαγή δεν έρχεται σε μία κατακλυσμική στιγμή (τέτοιες στιγμές πρέπει να τις φοβόμαστε!) αλλά σε μία ατέρμονη σειρά εκπλήξεων, διαγράφοντας μια τεθλασμένη γραμμή προς μια καλύτερη κοινωνία.
Δεν χρειάζεται να εμπλακούμε σε μεγαλεπήβολες, ηρωικές πράξεις για να συμμετάσχουμε στη διαδικασία της αλλαγής. Οι μικρές πράξεις, όταν πολλαπλασιάζονται επί εκατομμύρια ανθρώπων, μπορούν ν' αλλάξουν τον κόσμο.
Το να ελπίζει κανείς σε κακές εποχές δεν είναι ανόητα ρομαντικό. Βασίζεται στο γεγονός ότι η ανθρώπινη Ιστορία δεν είναι μόνο μια ιστορία σκληρότητας, αλλά και συμπόνιας, θυσίας, θάρρους, ευγένειας. Ο,τι επιλέξουμε να υπογραμμίσουμε σε τούτη την περίπλοκη ιστορία, αυτό θα καθορίσει τη ζωή μας. Αν δούμε μόνο το χειρότερο, θα καταστρέψει την ικανότητά μας να κάνουμε οτιδήποτε. Αν θυμηθούμε τους τόπους και χρόνους -κι είναι τόσο πολλοί- που οι άνθρωποι φέρθηκαν εκπληκτικά, αυτό θα μας δώσει την ενέργεια για να δράσουμε και τη δυνατότητα να στείλουμε τη σβούρα -τον κόσμο μας- σε μια διαφορετική κατεύθυνση. Κι αν δράσουμε, σε οσοδήποτε μικρή κλίμακα, δεν χρειάζεται να περιμένουμε για κάποιο μεγάλο, ουτοπικό μέλλον. Το μέλλον είναι μια άπειρη διαδοχή από παρόντα, και το να ζούμε σήμερα όπως πιστεύουμε ότι πρέπει να ζουν οι άνθρωποι, αψηφώντας όλα τα κακά γύρω μας, αποτελεί από μόνο του μια θαυμαστή νίκη».

ΗΡΩΑΣ ΜΟΥ Ο ΝΤΙΚΕΝΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ στη φτωχογειτονιά του Μπρούκλιν, στη δεκαετία του '30, ο μικρός Χάουαρντ ήταν φανατικός βιβλιοφάγος.

«Δεν υπήρχαν βιβλία στο σπίτι μας. Ο πατέρας μου δεν είχε ποτέ διαβάσει ούτε ένα. Η μητέρα μου διάβαζε αισθηματικά περιοδικά. Κι οι δυο τους διάβαζαν εφημερίδα. Γνώριζαν ελάχιστα για την πολιτική, πέραν του ότι ο Φράνκλιν Ρούζβελτ ήταν καλός άνθρωπος γιατί βοηθούσε τους φτωχούς.
Οταν όμως ήμουν δέκα χρονώ η "New York Post" πρόσφερε ένα σετ με τα άπαντα του Τσαρλς Ντίκενς (που εκείνοι δεν είχαν ακουστά, εννοείται). Χρησιμοποιώντας κουπόνια που έκοβαν από την εφημερίδα, έπαιρναν έναν τόμο την εβδομάδα για λίγα σεντ. Γράφτηκαν συνδρομητές γιατί ήξεραν ότι μ' άρεσε το διάβασμα. Κι έτσι διάβασα τον Ντίκενς στη σειρά με την οποία λαμβάναμε τα βιβλία, αρχίζοντας με τον "Ντέιβιντ Κόπερφιλντ", κατόπιν "Ολιβερ Τουίστ", "Μεγάλες προσδοκίες", "Τα έγγραφα Πίκγουικ", "Δύσκολοι καιροί", "Ιστορία δυο πόλεων".
Δεν ήξερα τι θέση είχε ο Ντίκενς στην ιστορία της νεότερης λογοτεχνίας, αφού ήταν ο μόνος γνωστός μου εκπρόσωπος αυτής της λογοτεχνίας. Δεν ήξερα ότι ήταν ο δημοφιλέστερος, μάλλον, μυθιστοριογράφος στον αγγλόφωνο κόσμο (κι ίσως σε όλον τον κόσμο) περί τα μέσα του 19ου αιώνα, ούτε ότι ήταν μεγάλος ηθοποιός κι έκανε αναγνώσεις των έργων του προσελκύοντας πλήθη ανθρώπων, ούτε ότι, όταν στα τριάντα του, επισκέφθηκε τις Ηνωμένες Πολιτείες το 1842, αποβιβάστηκε στη Βοστόνη, όπου κάποιοι από τους αναγνώστες του είχαν έρθει από την άγρια Δύση, ταξιδεύοντας τρεις χιλιάδες χιλιόμετρα για να τον δουν.
Αυτό που ήξερα ήταν ότι μου ξυπνούσε θυελλώδη αισθήματα. Κατ' αρχάς, οργή για την αυθαίρετη εξουσία, φουσκωμένη από τα πλούτη και διατηρημένη χάρη στο νόμο. Προπάντων όμως μια βαθύτατη συμπόνια για τους φτωχούς. Δεν θεωρούσα τον εαυτό μου φτωχό με την έννοια που ήταν φτωχός ο Ολιβερ Τουίστ. Δεν συνειδητοποιούσα ότι η ιστορία του με συγκινούσε τόσο επειδή η ζωή του άγγιζε χορδές της δικής μου ζωής.
Πόσο σοφός ήταν ο Ντίκενς, να κάνει τους αναγνώστες του να αισθανθούν τη φτώχεια και τη σκληρότητα μέσα από τη μοίρα των παιδιών, που δεν είχαν αγγίξει την ηλικία στην οποία οι υποκριτικές και ευκατάστατες τάξεις θα μπορούσαν να τα κατηγορήσουν ότι ήταν υπαίτια για τη μιζέρια τους.
Σήμερα, διαβάζοντας πλαδαρά, μουδιασμένα μυθιστορήματα περί "σχέσεων" ανακαλώ την αδιάντροπη διέγερση των συναισθημάτων από τον Ντίκενς, τους ξεκαρδιστικά αστείους χαρακτήρες του, τα επικά σκηνικά του -πόλεις γεμάτες πείνα κι εξαθλίωση, χώρες επαναστατημένες, όπου διακυβεύονταν η ζωή κι ο θάνατος, όχι μόνο για μια οικογένεια, αλλά για χιλιάδες(...)
Για τα γενέθλιά μου όταν έκλεινα τα δεκατρία, οι γονείς μου, που ήξεραν ότι έγραφα σε σημειωματάρια, μου αγόρασαν μία ανακατασκευασμένη/ μεταχειρισμένη γραφομηχανή Underwood. Μαζί υπήρχε κι ένα βιβλίο πρακτικής για τη μάθηση του τυφλού συστήματος και σύντομα έγραφα ανασκοπήσεις/περιλήψεις όλων των βιβλίων που διάβαζα και τις έβαζα στο συρτάρι μου. Ποτέ δεν τις έδειξα σε κανέναν. Μου έδινε χαρά και περηφάνια το να ξέρω ότι είχα διαβάσει αυτά τα βιβλία κι έγραφα γι' αυτά -σε μια γραφομηχανή».

Η ΓΕΛΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ

ΜΟΛΙΣ είχε πάρει το διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια όταν, τον Αύγουστο του 1956, ο Ζιν αποφάσισε να αναλάβει στο «μαύρο κολέγιο» Σπέλμαν της Τζόρτζια το τμήμα Ιστορίας και Κοινωνικών Επιστημών.

«Ηταν σάμπως να υπήρχε μια άγραφη, ανείπωτη συμφωνία ανάμεσα στη λευκή δομή εξουσίας της Ατλάντα και τις διευθύνουσες αρχές των κολεγίων της μαύρης κοινότητας: Εμείς οι λευκοί θ' αφήσουμε εσάς του έγχρωμους να έχετε το κολεγιάκι σας. Μπορείτε να εκπαιδεύετε τα έγχρωμα κορίτσια σας για να υπηρετούν την κοινότητα των νέγρων, να γίνονται δασκάλες και κοινωνικές λειτουργοί, ίσως ακόμη και γιατροί και δικηγόροι. Δεν θα σας πειράξουμε. Μπορείτε ακόμη και να έχετε κάποιους λευκούς στο προσωπικό σας. Τα Χριστούγεννα, κάποιοι από μας τους λευκούς μπορεί να έρθουμε στο Σπέλμαν και ν' ακούσουμε την περίφημη χορωδία του. Ως αντάλλαγμα, εσείς δεν θ' ανακατεύεστε με τον δικό μας τρόπο ζωής.
Επικυρώνοντας και συμβολικά αυτή τη συμφωνία, ο χώρος του κολεγίου περιβαλλόταν από έναν πέτρινο τοίχο ύψους τριάμισι μέτρων, που σε κάποια σημεία έδινε τη θέση του σε αγκαθωτό συρματόπλεγμα.
(...) Ημουν ήδη ένα εξάμηνο στο Σπέλμαν, όταν, τον Ιανουάριο του 1947, οι φοιτήτριές μου κι εγώ είχαμε μια μικρή αντιπαράθεση με το νομοθετικό σώμα της Τζόρτζια. Είχαμε αποφασίσει να παρακολουθήσουμε μια συνεδρία του. Ο σκοπός μας ήταν απλώς να δούμε τους νομοθέτες να κάνουν τη δουλειά τους. Οταν όμως φτάσαμε, είδαμε κάτι που έπρεπε να περιμένουμε: ότι υπήρχε ένας μικρός χώρος στο πλάι της αίθουσας με την ένδειξη: "έγχρωμοι". Οι φοιτήτριες το συζήτησαν για λίγο κι αποφάσισαν ν' αγνοήσουν τα σήματα και να καθίσουν στον κεντρικό χώρο, που ήταν λίγο-πολύ άδειος. Μόλις η ομάδα μας, περίπου 30 άτομα, κάθισε στις θέσεις, ξέσπασε πανικός. Το νομοσχέδιο περί αλιείας λησμονήθηκε. Ο πρόεδρος του Σώματος έμοιαζε να είχε πάθει κρίση αποπληξίας. Ορμησε στο μικρόφωνο και φώναξε, "Αραπίνες, πηγαίνετε στο χώρο σας! Στην Πολιτεία της Τζόρτζια έχουμε διαχωρισμό".
Τα μέλη του νομοθετικού σώματος είχαν τώρα σηκωθεί όρθια και μας φώναζαν, αντηχώντας αλλόκοτα στη μεγάλη, θολωτή αίθουσα. Η αστυνομία δεν άργησε να φανεί και να προχωρήσει απειλητικά προς το μέρος μας. Και πάλι το συζητήσαμε, ενώ η ένταση στην αίθουσα αυξανόταν. Αποφασίσαμε να βγούμε στον προθάλαμο κι έπειτα να ξαναμπούμε και να καθίσουμε στο χώρο για τους "έγχρωμους", εμού συμπεριλαμβανομένου.
Αυτό που ακολούθησε ήταν μια από εκείνες τις παράξενες σκηνές που δημιουργούνταν συχνά από τα παράδοξα του ρατσιστικού όσο και αβρού Νότου. Ηρθε προς το μέρος μου ένας φρουρός και με ατένισε πολύ προσεκτικά, προφανώς επειδή αδυνατούσε να αποφανθεί αν ήμουν "λευκός" ή "έγχρωμος", και κατόπιν ρώτησε από πού προερχόταν αυτή η ομάδα επισκεπτών. Του απάντησα. Αμέσως μετά, ο πρόεδρος του Σώματος πήγε στο μικρόφωνο, διακόπτοντας και πάλι κάποιον νομοθέτη και δήλωσε με επίσημο τόνο, «Τα μέλη του νομοθετικού σώματος της Πολιτείας της Τζόρτζια θα ήθελαν να απευθύνουν ένα θερμό καλωσόρισμα προς την επισκεπτόμενη αντιπροσωπεία του Κολεγίου Σπέλμαν"».

DANIEL ELLSBERG: Ο άνθρωπος που αποκάλυψε το τέλος του κόσμου

Του ΝΙΚΟΥ ΡΑΠΤΗ*, Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

 

«Μια ημέρα την άνοιξη του 1961, αμέσως μετά από τα 30ά μου γενέθλια, μου έδειξαν πώς θα έρθει το τέλος του κόσμου... Αυτό που μου δόθηκε στο χέρι, μέσα σε ένα γραφείο του Λευκού Οίκου, ήταν ένα μόνο φύλλο χαρτί με μερικούς αριθμούς και μερικές γραμμές πάνω του. Στην επικεφαλίδα έγραφε: «Ακρως Απόρρητο-Ευαίσθητο».

Κάτω από αυτή έγραφε: "Μόνο για τα μάτια του προέδρου" [των ΗΠΑ]...  Θυμάμαι τι πέρασε από το μυαλό μου όταν κρατούσα στο χέρι μου αυτό το απλό φύλλο χαρτιού με το διάγραμμα πάνω του. Σκέφτηκα, αυτό το κομμάτι χαρτί δεν πρέπει να υπάρχει. Δεν θα έπρεπε να υπάρξει ποτέ. Ούτε στην Αμερική. Ούτε πουθενά, ποτέ. Απεικόνιζε το κακό πέρα από οποιοδήποτε ανθρώπινο εγχείρημα που υπήρξε ποτέ».

Τα λόγια ανήκουν στον Daniel Ellsberg.

Πρόεδρος των ΗΠΑ, το 1961, ήταν ο Τζον Φ. Κένεντι. 

Ο Daniel Ellsberg γεννήθηκε το 1931 στο Μίσιγκαν των ΗΠΑ, έχει δικτατορικό (Ph.D) στα Οικονομικά από το Χάρβαρντ. Το θέμα της διπλωματικής του: «Ρίσκο, αβεβαιότητα και λήψη αποφάσεων». Από το 1954 μέχρι το 1957 υπηρέτησε ως πεζοναύτης στον αμερικανικό στρατό τη θητεία του. Μάλιστα, από «πατριωτικό καθήκον», όπως λέει ο ίδιος, ανακατατάχτηκε, ως εθελοντής, για 8 μήνες και υπηρέτησε στη Μεσόγειο με τον 6ο στόλο κατά την κρίση στο Σουέζ.

Το 1958 μπαίνει στη «RAND Corporation». [Η RAND Corporation είναι ένα ινστιτούτο (think tank), το οποίο ιδρύθηκε από την Ford Foundation το 1947 (χρονιά που ιδρύθηκε και η CIA) και κάνει επιστημονική έρευνα, πάνω σε οποιοδήποτε θέμα, για χάρη της αμερικανικής εξουσίας. Οι ερευνητές της RAND (μαθηματικοί, μηχανικοί, οικονομολόγοι, κ.λπ.) είναι η «αφρόκρεμα» των αποφοίτων των πανεπιστημίων. Στην ουσία η RAND είναι ο «πυρήνας» του στρατιωτικού οπλοστασίου βίας της αμερικανικής ελίτ, όπως έχει αποδειχτεί ιστορικά].

 Ο Daniel Ellsberg την εποχή της δίκης του (1973)                               Από το 1958 μέχρι το 1970, όντας υπάλληλος της RAND, εργάζεται ως σύμβουλος στα υπουργεία Αμυνας, Εξωτερικών και στο Λευκό Οίκο (ακόμη και ως σύμβουλος του Κίσιντζερ). Θέματα που ασχολείται ως σύμβουλος: ο πόλεμος στο Βιετνάμ και τα πυρηνικά όπλα.

Ο πατέρας του Ellsberg, αν και άνεργος πολιτικός μηχανικός την εποχή της κρίσης του 1929-30, ήταν ένας συντηρητικός Αμερικανός. Ο αδελφός του, 11 χρόνια μεγαλύτερος και προοδευτικός, δεν μίλαγε ποτέ πολιτικά με τον πατέρα τους. Ο ίδιος ο Ellsberg από μικρός απεχθανόταν τη βία και τον πόλεμο. Μετά το Λύκειο, στα 17 του, δούλεψε για λίγο ως εργάτης σε αυτοκινητοβιομηχανία και μπήκε στο συνδικάτο των εργατών. Ομως, στη συνέχεια, μετά την υποτροφία για το Χάρβαρντ έγινε ένας «ψυχροπολεμιστής τινέιτζερ, αντικομμουνιστής κ.λπ.», δηλαδή ένας «φιλελεύθερος [liberal] δημοκρατικός» Αμερικανός, όπως λέει ο ίδιος. Και συμπληρώνει: «Εκείνη την περίοδο της ζωής μου, με ενδιέφερε πάρα πολύ το πόσο καλά πολεμούσαμε (οι ΗΠΑ), αλλά με ενδιέφερε πολύ λιγότερο για τον ποιον πολεμούσαμε ή γιατί. Αυτό ήταν δουλειά του προέδρου να το αποφασίσει» [η έμφαση δική μας].

Μέρος των υποχρεώσεων του Ellsberg ήταν ο έλεγχος, ο προγραμματισμός κ.λπ. όλων των πυρηνικών όπλων των ΗΠΑ, προς τα οποία είχε πρόσβαση, όπως επίσης και η συμμετοχή του, ως συμβούλου, στη λήψη των αποφάσεων για τον πόλεμο στο Βιετνάμ, που επισκέφτηκε το 1961 και στο οποίο εργάστηκε από το 1965 έως το 1967 για χάρη του υπουργείου των Εξωτερικών των ΗΠΑ.

Οι εμπειρίες από τα πυρηνικά και από το Βιετνάμ κάνουν τον Ellsberg να αρχίσει να σκέπτεται. Ηδη από το 1967 έχει αρχίσει να διαβάζει τα βιβλία του Νόαμ Τσόμσκι. Γράφει ο Ellsberg: «Είχα δει [το 1959] τις μικρότερες βόμβες ο ίδιος, βόμβες Υ[δρογόνου], ισχύος 1,1 μεγατόνου... δεμένες κάτω από καταδιωκτικά-βομβαρδιστικά F-100 με έναν πιλότο... έτοιμα να πετάξουν μέσα σε 10 λεπτά. Κάποια φορά ακούμπησα το χέρι μου σε μια βόμβα... η λεία μεταλλική επιφάνεια της βόμβας ήταν ζεστή από την ακτινοβολία μέσα της, μια ζέστη [όπως] του ανθρώπινου σώματος».

[Παρένθεση: Το καλοκαίρι του 1963, ως μηχανικός δοκίμαζα τον διάδρομο στο αεροδρόμιο της Τανάγρας για το αν μπορεί να δεχτεί τα, τότε, νέα αεροσκάφη F-104. Οι δοκιμές κράτησαν σχεδόν ένα μήνα. Ενα πρωί μπήκα στον διάδρομο όχι από το συνηθισμένο σημείο αλλά από ένα άλλο. Στο σημείο αυτό υπήρχαν δύο αεροπλάνα σαν και αυτά που αναφέρει ο Ellsberg, δίπλα δε στα αεροπλάνα υπήρχαν δύο Αμερικανοί στρατιώτες, φρουροί, ζωσμένοι με περίστροφα. Μόλις με είδαν αγρίεψαν και ακούμπησαν τα χέρια τους στα περίστροφα. Τότε ούτε κατάλαβα περί τίνος επρόκειτο, αλλά και ούτε έδωσα σημασία. Τώρα ο Ellsberg μου έδωσε την εξήγηση. Κλείνει η παρένθεση.]

  «Αρχικοί στιγμιαίοι θάνατοι, 275 εκατομμύρια,                                 σε έξι μήνες 325.000.000»                                                                 Ο Ellsberg ομολογεί ότι το καίριο γεγονός που τον έκανε να αλλάξει ριζικά τη ζωή του ήταν δύο νέοι Αμερικάνοι, ο Bob Eaton και ο Randy Kehler, οι όποιοι επέλεξαν να πάνε φυλακή παρά να υπηρετήσουν τη θητεία τους στον ανήθικο πόλεμο του Βιετνάμ. Η αλλαγή αυτή οδήγησε τον Ellsberg σε μια κατηγορία για την οποία η ποινή έφτανε τα 115 χρόνια φυλακή!

Τον Οκτώβριο του 1969 άρχισε να φωτοαντιγράφει τις 7.000 (επτά χιλιάδες) σελίδες μιας «άκρως απόρρητης» μελέτης με θέμα την ιστορία της διαδικασίας λήψης αποφάσεων της κυβέρνησης των ΗΠΑ για τον πόλεμο στο Βιετνάμ η οποία μελέτη είναι γνωστή από τότε ως τα «Εγγραφα του Πενταγώνου» [Pentagon Papers]. Η μελέτη αυτή γινόταν με εντολή του Μακναμάρα και είχε ανατεθεί στον Ellsberg. Ο Ellsberg ξενυχτούσε για μήνες βγάζοντας φωτοαντίγραφα με ένα δανεικό και πρωτόγονο φωτοαντιγραφικό μηχάνημα της εποχής εκείνης.

Σε διαδηλώσεις

Ηδη ο Ellsberg είχε μπει στο αντιπολεμικό κίνημα ως μέλος μιας «ομάδας ομονοούντων» [affinity goup, κατά τον επαναστατικό όρο της εποχής], μέλη του οποίου ήταν ο Νόαμ Τσόμσκι, ο Χάουρντ Ζιν  και άλλοι διανοούμενοι και ακαδημαϊκοί, παίρνει μέρος σε διαδηλώσεις κ.λπ. Μετά από μια διαδήλωση, αφού αλλάζει ρούχα και πλένεται για να φύγει η μυρωδιά από τα δακρυγόνα, παρίσταται σε μια διάλεξη από τον McGeorge Bundy [πρωτοπαλίκαρο του πολέμου στο Βιετνάμ σχεδόν όλων των προέδρων των ΗΠΑ] στο Council on Foreign Relations της Νέας Υόρκης, [το φοβερό «ιδιωτικό» Συμβούλιο που έχει αποφασίσει την τύχη σχεδόν όλων των λαών για περίπου έναν αιώνα, της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης]. Γράφει ο Ellsberg: «Ολο το [αμερικανικό] κατεστημένο του [πολέμου στο] Βιετνάμ, όλοι οι πρώην πρεσβευτές και υπουργοί, ήταν εκεί για να ακούσουν τον Bundy. Μου έδωσε την εντύπωση του εδωλίου των κατηγορουμένων στη [δίκη] της Νυρεμβέργης. Η μόνη διαφορά ήταν ότι κανένας από εμάς δεν είχε ακόμη κάτσει στο σκαμνί. (Στο τέλος εγώ ήμουνα ο μόνος που κάθισε.)» Ο Ellsberg θεωρούσε [και θεωρεί] τον εαυτό του εγληματία πολέμου λόγω της συμμετοχής του στη λήψη των αποφάσεων για το Βιετνάμ.

Τον Απρίλιο του 1970 ο Ellsberg παραιτείται από τη RAND. Την επομένη του προσφέρεται μια θέση στο Πολυτεχνείο του ΜΙΤ [Εμ Αϊ Τι] ως ερευνητή.

Στις 13 Ιουνίου του 1971, ημέρα Κυριακή, οι «Τάιμς» της Νέας Υόρκης δημοσιεύουν εκτεταμένο κομμάτι από τα φωτοαντίγραφα του Ellsberg. Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, για πρώτη φορά μέσα σε δύο αιώνες, εκδίδει εντολή απαγόρευσης της δημοσίευσης των υπολοίπων φωτοαντιγράφων. Ο Ellsberg στέλνει φωτοαντίγραφα σε όσες μπορεί περισσότερες εφημερίδες της Αμερικής, από πρόσθετα φωτοαντίγραφα που είχε βγάλει με τη βοήθεια της συζύγου του, των παιδιών του και φίλων. Ολες οι εφημερίδες παίρνουν το ρίσκο και τα δημοσιεύουν! [Εκτός από μία πολύ... «δεξιά».]

Τη νύχτα της Παρασκευής, 25 Ιουνίου 1971, η δικαστίνα Βενέττα Τασσοπούλου [!!!] βγάζει ένταλμα σύλληψης του Daniel Ellsberg. [Παντού το «δαιμόνιο» της ράτσας!]

 Νίξον: «Σπάστε του και τα δύο πόδια»                                                  Ο Ellsberg παραδίνεται, με τη θέλησή του, τη Δευτέρα 28 Ιουνίου 1971. Η μικρή πλατεία μπρος από το δικαστικό μέγαρο που θα γίνει η παράδοση είναι γεμάτη από διαδηλωτές, τους οποίους προσφωνεί ο Ellsberg. Το FBI και οι αστυνομικοί δεν τολμούν να του βάλουν χειροπέδες, αλλά τον δέχονται χαμογελαστοί. Ομως, η παρουσία των διαδηλωτών αποτρέπει την εκτέλεση της εντολής του Νίξον, προέδρου των ΗΠΑ [!], να «σακατέψουν» (incapacitate) τον Ellsberg «σπάζοντας και τα δυο του πόδια». Για το σκοπό αυτό ο Νίξον είχε στείλει μια ομάδα από πρόσφυγες Κουβανούς ακροδεξιούς αληταράδες από το Μαϊάμι, οι οποίοι δεν τόλμησαν να μπουν στο χώρο της πλατείας αλλά άρχισαν να δέρνουν μερικούς νεαρούς στις παρυφές της διαδήλωσης. Τέλος, η αστυνομία απομάκρυνε τους Κουβανούς. Τρανταχτό παράδειγμα Χριστιανού, «ηγέτη» [πλανητάρχη] της πολιτισμένης Δύσης. Ο ισχυρισμός ότι «Νίξον» ήταν αυτός τι περιμένεις, δεν ισχύει. Τον Νίξον ακολούθησαν ο Ρέιγκαν (300.000 νεκροί στην Κεντρική Αμερική), ο πατέρας Μπους (θαμμένοι ζωντανοί 180.000 Ιρακινοί στρατιώτες), ο Κλίντον (500.000 νεκρά νήπια στο Ιράκ), και τέλος ο «μεγαλοφυής» υιός Μπους.

Στις 30 Ιουνίου, τρεις ημέρες μετά τη σύλληψη του Ellsberg, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αποφασίζει, με 6 ψήφους υπέρ και 3 κατά, υπέρ της δημοσίευσης των «Pentagon Papers».

Ως ανεμένετο ο Νίξον καθίζει τον Ellsberg στο σκαμνί, παρά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Η δίκη κρατάει πάνω από 3 μήνες. Το πρωί της 11ης Μαΐου 1973 το δικαστήριο αποσύρει τις κατηγορίες κατά του Ellsberg. Στην αίθουσα γίνεται χαμός. Ο Ellsberg δεν θα πέρναγε το υπόλοιπο της ζωής του στη φυλακή. Ο βασικός λόγος μη καταδίκης του ήταν ότι ο Νίξον είχε δώσει εντολή να διαρρήξουν το γραφείο του ψυχαναλυτή του Ellsberg για να βρει κάτι τρανταχτό κατά του Ellsberg. Σήμερα, οι ιστορικοί παραδέχονται ότι ο Νίξον αναγκάστηκε σε παραίτηση γιατί η υπόθεση της διάρρηξης του γραφείου του ψυχαναλυτή ήταν το μόνο απτό στοιχείο που τον κάθιζε στο σκαμνί στην υπόθεση του Γουότεργκεϊτ.

Εβδομήντα συλλήψεις

Από το 1973 μέχρι σήμερα, για 36 χρόνια, ο Ellsberg γυρνάει όλο τον κόσμο, δίνει διαλέξεις, γράφει βιβλία, συμμετέχει ως ακτιβιστής στην αντίσταση της ανθρωπότητας κατά της βαρβαρότητας των Νίξον, Μπους, κ.λπ. Εχει συλληφθεί σχεδόν 70 φορές! Τις 50 από αυτές για διαμαρτυρίες κατά των πυρηνικών.

Το 1981 σε μια εισαγωγή από 28 σελίδες στο βιβλίο «Protest and Survive», επιμέλειας των Ε.Ρ. Thompson D. Smith [Monthly Review Books], ο Ellsberg για πρώτη φορά στην ιστορία αποκαλύπτει σε μια λίστα ότι οι ΗΠΑ μετά τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι απείλησαν να χρησιμοποιήσουν πυρηνικά όπλα πάνω από 10 φορές. Αργότερα ο Ellsberg επεκτείνει τη λίστα των απειλών συμπεριλαμβάνοντας την απειλή κατά του Ιράν το 1980, που είναι άγνωστη μέχρι σήμερα. Καταλήγει δε ότι μια πιο ενημερωμένη λίστα περιλαμβάνει πάνω από 2 δωδεκάδες απειλές εκ των οποίων 3 περιστατικά μάς έφεραν κοντά στο «τέλος».

[Σημείωση: Από ό,τι γνωρίζουμε μνεία της λίστας του Ellsberg στην Ελλάδα έγινε για πρώτη φορά το 1986 στο βιβλίο «Ο Εφιάλτης των πυρηνικών», (Ν. Ράπτης, Εκδόσεις «Καρρέ»), σελ. 76, 80).]

Πρόσφατα (στις 13/9/09), δημοσιοποιείται στο ZNet άρθρο του Ellsberg στο οποίο υπάρχουν τα λόγια του που αναφέρονται στην αρχή του παρόντος άρθρου και στο οποίο μας αποκαλύπτει το διάγραμμα που ήταν φτιαγμένο μόνο για τα «ωραία» μάτια του Κένεντι. Το διάγραμμα παρουσιάζεται στο παρόν άρθρο. Ο αριθμός των θανάτων αφορά μόνο τους Σοβιετικούς και τους Κινέζους. Αρχικοί στιγμιαίοι θάνατοι: 275 εκατομμύρια. Σε 6 μήνες, από επίδραση των πυρηνικών: 325 εκατομμύρια θάνατοι.

Η προσφορά του Ellsberg στην ανθρωπότητα είναι ανεκτίμητη. Μας πληροφορεί ότι: σήμερα ο κίνδυνος από τα πυρηνικά είναι μεγαλύτερος από ό,τι πριν, κατά τον ψυχρό πόλεμο, ότι εσκεμμένα έχει αγνοηθεί ότι οι «καταιγίδες φωτιάς» μετά την πυρηνική έκρηξη είναι χειρότερες από την ίδια την έκρηξη, ότι το δάχτυλο στο κουμπί δεν το έχει μόνο ένα άτομο αλλά πάρα πολλά, ότι το τυχαίο περιστατικό δεν είναι τόσο σπάνιο αφού σχεδόν καθημερινά παρουσιάζεται «outage» [διακοπή επικοινωνίας, ρεύματος, κ.λπ.], ότι οι ΗΠΑ και οι Ρώσοι έχουν σήμερα 10.000 πυρηνικές κεφαλές κ.λπ., κ.λπ. Δεν χρειάζεται να συνεχίσει κανείς.

Οταν ο Νίξον έμαθε ότι ο Ellsberg δεν πάει φυλακή είπε: «Ο κλέφτης γιος της σκύλας έγινε εθνικός ήρωας... Για όνομα του Θεού πού καταντήσαμε;».

Ενώ εμείς εδώ, με τη βοήθεια του Θεού, έχουμε τον Σουφλιά που θα άνοιγε τρύπες στον Υμηττό και θα τις γέμιζε ανεμιστήρες, ο δε ΚΥΠατζής του Καρατζαφέρη θα πάρει, λέει, τα «πολύτιμα» μυστικά του «μαζί του» [ή κάτι τέτοιο], όχι σαν τον ανόητο Ellsberg που τα έδωσε στον άπλυτο όχλο.

Χάουαρντ Ζιν: Έγινε ιστορικός για ν' αλλάξει τον κόσμο

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΥ΅, Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

 

«Οταν είσαι μέλος ενός κινήματος και προσπαθείς να πετύχεις ένα στόχο που φαίνεται πολύ μακρινός, απλά δούλευε γι' αυτόν.

 Ο Χάουαρντ Ζιν ήταν «ο ιστορικός που άλλαξε τη συνείδηση της Αφρικής με τον πιο εποικοδομητικό τρόπο», όπως δήλωσε χθες ο Νόαμ Τσόμσκι                                                                                           Ετσι η ζωή σου θα αποκτήσει σκοπό και νόημα. Δεν χρειάζεται να περιμένεις ότι θα νικήσεις σε κάποιο απώτερο μέλλον. Αρκεί να παλεύεις μαζί με τους άλλους για έναν κοινό σκοπό, για κάτι που είναι ζωτικό για σένα και αυτός ο αγώνας είναι η νίκη σου».

Αυτή τη φιλοσοφία, ο Χάουαρντ Ζιν, ο ιστορικός και ακτιβιστής που στηλίτευε πάντα τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, εφάρμοζε στη ζωή του και στο έργο του. Ο ανατρεπτικός στοχαστής πέθανε την Τετάρτη στη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνιας στα 87 του χρόνια, ύστερα από καρδιακή προσβολή.

«Ακουσα πρώτα τις σειρήνες και ύστερα είδα τους έφιππους αστυνομικούς να επιτίθενται στο πλήθος. Δέχτηκα ένα χτύπημα στο κεφάλι και έχασα τις αισθήσεις μου. Συνήλθα αργότερα στην είσοδο ενός κτιρίου και είδα την Τάιμς Σκουέαρ, που πριν ήταν γεμάτη διαδηλωτές, να είναι άδεια, σαν να μην συνέβη τίποτε. Ενιωσα μια άγρια οργή. Ηταν ένα σοκ που μου έγινε μάθημα...». Ετσι περιγράφει ο Ζιν στην αυτοβιογραφία του «You Can't Be Neutral on a Moving Train: Α Personal History of Our Times», το βάπτισμα του πυρός στις συγκρούσεις των διαδηλωτών με την αστυνομία.

Γεννημένος το '22 στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης, γιος Εβραίων μεταναστών, θα αποκτήσει πολιτική συνείδηση μέσα από τα βιβλία του Ντίκενς. Εφηβος θα συνδεθεί με τις κομμουνιστικές ομάδες της γειτονιάς του και θα λάβει μέρος στις πρώτες εργατικές διαδηλώσεις.

Σε βομβαρδιστικό

Οταν ξεσπάει ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος θα καταταχθεί στην αμερικανική πολεμική αεροπορία ως μέλος πληρώματος βομβαρδιστικού, θέλοντας να πολεμήσει ενάντια στον φασισμό. Εκεί όμως, ρίχνοντας βόμβες στις γερμανικές πόλεις, θα συνειδητοποιήσει ότι «ο πόλεμος και γενικά η βία λειτουργούν σαν ναρκωτικό. Σου προσφέρει ένα γρήγορο "ανέβασμα", χάρη στον μύθο της νίκης, αλλα όταν φεύγει η επίδρασή του, κυριαρχεί η απελπισία».

Ως βετεράνος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, θα σπουδάσει με έξοδα του κράτους, στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και στο Κολούμπια, Ιστορία και Πολιτικές Επιστήμες. Υστερα θα δουλέψει ως καθηγητής Ιστορίας και Κοινωνιολογίας στο Κολέγιο Σπέλμαν της Ατλάντα, το πρώτο κολέγιο που δεχόταν μαύρες γυναίκες. Εκεί θα συμμετάσχει πρώτα στο κίνημα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και μετά στο αντιπολεμικό κίνημα ενάντια στο Βιετνάμ. Θα απολυθεί το 1963 για «απείθεια» και θα συνεχίσει την ακτιβιστική δράση του και τη διδασκαλία στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης.

Δάσκαλος και διαδηλωτής

Παράλληλα με τη διδασκαλία, από την οποία θα αποσυρθεί το 1988, ο Ζιν θα γράψει μια σειρά από ιστορικά βιβλία αλλά και θεατρικά έργα, όπως το φημισμένο «Ο Μαρξ στο Σόχο». Στους αντίποδες της επίσημης ιστοριογραφίας, που παραθέτει κυρίως τους ηγέτες και τα έργα τους, ο Ζιν θα γράψει την ιστορία του λαού, τα κινήματα, τις εξεγέρσεις, τις προσπάθειες για την οικοδόμηση μιας άλλης Αμερικής. Μεταξύ άλλων θα υπογράψει την πολυσέλιδη «Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών» και δεν θα σταματήσει να συμμετέχει σε απεργίες και διαδηλώσεις.

«Δεν έγινα ιστορικός επειδή ήθελα να περάσω τη ζωή μου σε μια αίθουσα διδασκαλίας και να πηγαίνω στις ετήσιες συναθροίσεις των ιστορικών, που διαβάζουν σημαντικές επιστημονικές ανακοινώσεις ο ένας στον άλλο. Εγινα ιστορικός για έναν πολύ ταπεινό λόγο: ήθελα να αλλάξω τον κόσμο», έλεγε συχνά ο ίδιος. Ανένταχτος αριστερός, αρνούμενος κάθε συγκεκριμένη πολιτική ταυτότητα και οπαδός της πολιτικής ανυπακοής, που εγκαινίασαν τα κοινωνικά κινήματα του '60, πίστευε ότι μόνο η οργανωμένη δράση των πολιτών μπορεί να αλλάξει την πολιτική κατάσταση, όποια και αν είναι αυτήν. «Είναι η μεγαλύτερη πρόκληση των καιρών μας», σημείωνε, «να καταφέρεις να εδραιωθεί η δικαιοσύνη με τον αγώνα σου, αποφεύγοντας να καταφύγεις στη βία».

«Ηταν ο ιστορικός που άλλαξε τη συνείδηση της Αμερικής με τον πιο εποικοδομητικό τρόπο», δήλωσε χθες αποχαιρετώντας τον ο Νόαμ Τσόμσκι, ο συναγωνιστής του. «Πραγματικά, δεν μπορώ να φανταστώ κάποιον άλλον που άλλαξε την προοπτική και τον τρόπο σκέψης μιας ολόκληρης γενιάς. Με τις ενέργειές του και τα γραπτά του έπαιξε για μισό αιώνα έναν πρωταγωνιστικό ρόλο και συμμετείχε, πολλές φορές μάλιστα ενέπνευσε, στο κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα των μειονοτήτων και τα αντιπολεμικά κινήματα». 

Η κληρονομιά του Χ. Ζιν

The New York Times

(...) Πάντα αναρωτιόμουν γιατί ο Χάουαρντ Ζιν εθεωρείτο ριζοσπάστης (και ο ίδιος αποκαλούσε τον εαυτό του έτσι).

Ηταν ένας απίστευτα ευπρεπής άνθρωπος, που ένιωθε υποχρεωμένος να μιλήσει εναντίον της αδικίας και της μεροληψίας όπου κι αν τη συναντούσε. Τι ήταν τόσο ριζοσπαστικό στην άποψη ότι οι εργαζόμενοι θα έπρεπε να έχουν μια δίκαιη μεταχείριση στη δουλειά τους, ότι οι μεγάλες εταιρείες έχουν πάρα πολύ μεγάλη εξουσία στη ζωή μας και πάρα πολύ μεγάλη επιρροή στην κυβέρνηση; Οτι οι πόλεμοι είναι τόσο φονικοί και καταστροφικοί, ώστε πρέπει να βρεθούν εναλλακτικές επιλογές αντί των εχθροπραξιών; Οτι οι μαύροι και οι άλλες φυλετικές και εθνοτικές μειονότητες θα πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους λευκούς; Οτι τα συμφέροντα των ισχυρών πολιτικών ηγετών και των επιχειρηματικών ελίτ δεν είναι τα ίδια με εκείνα των απλών ανθρώπων που αγωνίζονται μέρα με τη μέρα για να τα βγάλουν πέρα; (...) Ο Χ. Ζιν διαμαρτυρόταν ειρηνικά για σημαντικά ζητήματα, στα οποία πίστευε -για παράδειγμα εναντίον του φυλετικού διαχωρισμού ή κατά του πολέμου του Βιετνάμ- και κάποιες φορές υπέστη ξυλοδαρμό και συνελήφθη γι' αυτό. (...) Ηταν ένας θησαυρός και μια πηγή έμπνευσης. Το ότι θεωρείτο ριζοσπάστης λέει περισσότερα για την κοινωνία μας παρά για τον ίδιο».

Ο Ντάνιελ Ελσμπεργκ θυμάται τον Χάουαρντ Ζιν

Τα αποσπάσματα που ακολουθούν πάρθηκαν από ένα κείμενο που έγραψε ο Ellsberg για τον Zinn (για τον ίδιο τον Ellsberg βλέπε «Ε», 12/11/09): «(27 Ιανουαρίου, 2010) - Μόλις τώρα έμαθα ότι ο φίλος μου ο Howard Zinn πέθανε σήμερα...

  Μερικές εβδομάδες πριν, αφού είδα ένα ντοκιμαντέρ (στο οποίο παρουσιαζόταν ο Zinn), ξύπνησα το πρωί με τη σκέψη ότι δεν του είχα πει ποτέ μου τι σημασία είχε αυτός για μένα. Για μια φορά στη ζωή μου έκανα πράξη μια σκέψη μου έγκαιρα. Του έστειλα ένα e-mail, στο οποίο, ανάμεσα σε άλλα, του έγραφα αυτό που συχνά έλεγα σε άλλους γι' αυτόν: ότι ήταν "κατά τη γνώμη μου, το καλύτερο ανθρώπινο ον που γνώρισα ποτέ μου. Το καλύτερο παράδειγμα αυτού που μπορεί να γίνουν οι άνθρωποι και τι μπορούν να κάνουν με τη ζωή τους".

Η πρώτη μας συνάντηση έγινε στις αρχές του 1971... Αργότερα εκείνη την άνοιξη με τη δική μας ομάδα ομονοούντων (βλέπε «Ε», 12/11/09, σελ., 42), που περιελάμβανε τον Τσόμσκι κ.ά., πήγαμε στις διαδηλώσεις της Πρωτομαγιάς στην Ουάσιγκτον... Ο Howard (...) επέστρεψε στη Βοστόνη για μια διαδήλωση και τον αποκλεισμό του Ομοσπονδιακού Κτιρίου. Ποτέ δεν δημοσιοποίησα εκείνη την ιστορία. Ετσι, ιδού αυτή τώρα...

Μία ημέρα αργότερα, ο Howard Zinn ήταν ο τελευταίος ομιλητής σε μια μεγάλη διαδήλωση στο Πάρκο της Βοστόνης... Στο τέλος του λόγου του είπε: "Θα ήθελα να απευθυνθώ σε μερικά μέλη του ακροατηρίου, στους αστυνομικούς με πολιτικά ανάμεσά μας, τους πράκτορες των στρατιωτικών μυστικών υπηρεσιών, στους οποίους έχει ανατεθεί να μας παρακολουθούν. Εχετε αναλάβει το ρόλο της μυστικής αστυνομίας, να κατασκοπεύετε τους συμπατριώτες σας Αμερικανούς. Πρέπει να το ξανασκεφτείτε και να σταματήσετε. Δεν είσαστε υποχρεωμένοι να εκτελείτε τέτοιες διαταγές..." (σ.σ.: Είναι οι γνωστοί σε μας "λεβέντες" που πιάνονται πού και πού στα μπλόκα του ΚΚΕ στις διαδηλώσεις).

Αυτά τα λόγια τα πλήρωσε την επόμενη ημέρα, όταν καθόμασταν κατάχαμα πλάι πλάι στον αποκλεισμό του Ομοσπονδιακού Κτιρίου στη Βοστόνη... Στην αρχή η σχέση με την αστυνομία ήταν σχεδόν φιλική... Τότε ένας από τους αστυνομικούς ήρθε προς το μέρος του Zinn και είπε: "Είστε ο καθηγητής Zinn, δεν είναι έτσι;" Ο Howard είπε ναι και ο αστυνομικός έσκυψε και του έσφιξε το χέρι με ενθουσιασμό...

Ακούστηκε ένα σφύριγμα, οι αστυνομικοί άρχισαν να κινούνται σιγά σιγά προς τα εμπρός με τα μαύρα κλομπ σηκωμένα... Είδα ένα κλομπ να κατεβαίνει. Εβαλα τα χέρια μου πάνω από το κεφάλι μου με σφιγμένες τις γροθιές, το ραβδί, μήκους τεσσάρων ποδών (σ.σ.: 1,20 του μέτρου) χτύπησε τον καρπό μου με δύναμη. Ενα άλλο ραβδί χτύπησε τον ώμο μου... Τον Howard τον τραβούσαν σηκωτό πολλοί αστυνομικοί. Ο ένας του είχε ακινητοποιήσει τα χέρια πίσω στην πλάτη, ένας άλλος του τράβαγε το κεφάλι προς τα πίσω από τα μαλλιά. Κάποιος του είχε σκίσει το πυκάμισο στα δύο, υπήρχε αίμα στο γυμνό του στήθος... Δεν είδα να συλλαμβάνεται κανένας άλλος...

Ο Howard δεν ήταν ένας από τους διοργανωτές της διαμαρτυρίας, απλώς συμμετείχε όπως όλοι μας. Ομως, από τον τρόπο που τον μεταχειρίστηκαν (...) τα λόγια του κατ' ευθείαν προς τους αστυνομικούς στη συγκέντρωση της προηγούμενης ημέρας πρέπει να πάτησαν τον κάλο κάποιου... τελικά η αστυνομία αποχώρησε και φύγαμε και εμείς».

Σημείωση: Η επιλογή και η μετάφραση των αποσπασμάτων από το κείμενο του Daniel Ellsberg, ενός από τους σημαντικότερους και πιο θαρραλέους ανθρώπους της εποχής μας, που περιγράφει τη συμπεριφορά της εξουσίας των ΗΠΑ προς τον Howard Zinn, ενός από τους σημαντικότερους διανοητές της εποχής μας, έγινε από τον Νίκο Ράπτη, ο οποίος αφιερώνει αυτό το κείμενο στον κ. Χρυσοχοΐδη, στον Καρατζαφέρη και στους λοιπούς «προστάτες» των Ελλήνων πολιτών.

Αμερικανός με σθένος

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΥ

 

Η δύναμη των εξουσιών εξαρτάται απ' την υπακοή του λαού· όταν ο λαός παύει να υπακούει, η δύναμή τους εξαφανίζεται, είχε τονίσει ο Χάουαρντ Ζιν στην ομιλία του στην Αθήνα τον Μάιο του 2009.

Και είχε προσθέσει: «Είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε τη δύναμη του λαού, που μοιάζει να μην έχει δύναμη, αλλά όταν οι άνθρωποι οργανωθούν, όταν πάψουν να υπακούν, ξαφνικά αποκτούν δύναμη και τότε αρχίζουν να συμβαίνουν πράγματα. Τότε βλέπεις κυβερνήσεις να γκρεμίζονται, τυραννικά καθεστώτα να εξαφανίζονται».

Ηταν πραγματικά απ' τις «άλλες φωνές» των ΗΠΑ. Συγγραφέας του μνημειώδους «Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών (εκδ. «Αιώρα») στάθηκε μια ζωή απέναντι από την εξουσία, διαλύοντας τις ψευδαισθήσεις των πλείστων για αντιπροσωπευτική Δημοκρατία και κουραφέξαλα.

Γράφει στις «Διακηρύξεις Δημοκρατίας» (εκδ. «Εξάρχεια»): «Η αντιπροσωπευτική κυβέρνηση χρησιμοποιείται απ' τους ισχυρούς μιας κοινωνίας ως ένα δημοκρατικό προσωπείο, προκειμένου να ελέγχεται η κοινωνία και ως φράγμα απέναντι στις απαιτήσεις που απειλούν τα συμφέροντά τους»

Πώς μπορούν να οδηγηθούν οι πολίτες στην πολιτική ανυπακοή; Θεωρούσε ότι αυτό χρειάζεται σθένος. Το σθένος είναι μια δυναμική που προϋπάρχει στους ανθρώπους, για να εξωτερικευθεί, όμως, «χρειάζεται» έναν πραγματικά δυνατό, βαθύ θυμό, όπως συνέβη με τις φυλετικές διακρίσεις στον Νότο και με τον πόλεμο στο Βιετνάμ, οπότε οι Αμερικανοί ξεσηκώθηκαν και πέτυχαν, ό,τι πέτυχαν, διαπράττοντας ενέργειες πολιτικής ανυπακοής. Σήμερα, ως φαίνεται, η Γιουγκοσλαβία, το Ιράκ, το Αφγανιστάν, η Γάζα δεν συγκινούν Αμερικανούς, Ευρωπαίους και λοιπούς ανά τον κόσμο.

Πίστευε ότι οι ιδέες του Μαρξ γίνονται όλο και πιο φανερά λογικές, καθώς τα προβλήματα του καπιταλιστικού συστήματος οδηγούν σε εξοντωτικές ανισότητες και στη φρίκη του πολέμου. Πίστευε επίσης στον μακροχρόνιο αγώνα, στη δημιουργία μιας νέας συνείδησης, στον καλό αγώνα των αναρχικών.

«Οι αναρχικοί πιστεύουν ότι η κοινωνία πρέπει να είναι οργανωμένη με χίλιους διαφορετικούς τρόπους, ότι οι άνθρωποι πρέπει να συνεργάζονται στην εργασία και την ψυχαγωγία και να συγκροτούν μια όμορφη κοινωνία... ότι κάθε οργάνωση πρέπει να αποφεύγει την ιεραρχία, την εξουσία από τα πάνω· πρέπει να είναι δημοκρατική, συναινετική, να φτάνει σε αποφάσεις με συνεχή συζήτηση και επιχειρηματολογία». Ποιοι έφτιαξαν το Σύνταγμα των ΗΠΑ; Πενήντα πέντε πλούσιοι Αμερικανοί. Ούτε μαύροι ούτε γυναίκες ούτε Ινδιάνοι ούτε εργάτες. Πήραν τη φράση που υπήρχε στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας «στη ζωή, την ελευθερία και την επιδίωξη της ευτυχίας» και την άλλαξαν σε «στη ζωή, την ελευθερία και την περιουσία». Η Δημοκρατία παραδόθηκε πλέον στους έχοντες περιουσία. Η κυβέρνηση θεσπίστηκε για να διαφυλάξει τα συμφέροντα των πλούσιων λευκών. Ε, ακόμη το ίδιο συμβαίνει σήμερα. Και ας μην ξεχνάμε ότι τους πολέμους των ΗΠΑ δεν τους κάνουν ακραίοι συντηρητικοί όσο οι δημοκρατικοί πρόεδροι.

Οποιαδήποτε αδικία έχει διορθωθεί, αυτό -λέει- δεν συνέβη μέσω των κυβερνητικών διαδικασιών, δεν συνέβη μέσω της ψήφου, των εκλογών, όχι· συνέβη μόνον όταν οι πολίτες ξεσηκώθηκαν. Ετσι καταργήθηκε η δουλεία και όχι επειδή ο Αβραάμ Λίνκολν υπέγραψε τη Διακήρυξη της χειραφέτησης. Ξεκίνησε από μια μικρή ομάδα ανθρώπων - σκλάβων και εξελίχθηκε σε πανεθνικό Κίνημα με πράξεις πολιτικής ανυπακοής και παραβάσεις του νόμου.

Ισως ήταν από τους ελάχιστους διανοητές που χρησιμοποιούσε τη λέξη «ταξικός», λέξη που δεν διδάσκεται στα σχολεία. Ας μελετήσουν το έργο του όσοι φιλοδοξούν να γίνουν ιστορικοί, ας το φυλλομετρήσουν έστω, ειδικώς οι εγχώριοι μετανεωτερικοί (;), νεωτερικοί (;), τέλος πάντων όσοι προσπαθούν να κάνουν την Ιστορία γλυκανάλατη κι εύπεπτη σούπα, χωρίς αίματα, χωρίς ξεσηκωμούς, χωρίς βία.

Εγινε ιστορικός για να αλλάξει τον κόσμο και όχι τον χρόνο που έφτιαξε τον κόσμο, πεπεισμένος ότι ό,τι καλό έχει γίνει στην ανθρωπότητα προήλθε από τους αγώνες των απλών ανθρώπων.

Αποκάλυψε τον ψεύτικο πλουραλισμό, τις κίβδηλες ελευθερίες με τα οποία η εξουσία μας εξαπατά,σ Αμερικανός με σθένος, ενάντιος στους πλουτοκράτες και τους επαγγελματίες πολιτικούς. Οχι στα όπλα, έλεγε· ναι στον αγώνα των ανθρώπων. 

Εκ των έσω

Υπεύθυνος: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΡΙΑΝΤΗΣ

** ΙΝ MEMORIAM... Χάουαρντ Ζιν: «Ο άνθρωπος που με τα γραπτά του άλλαξε τη συνείδηση μιας γενιάς»... Ο άνθρωπος που πίστευε ότι «η αμερικανική δημοκρατία είναι δημοκρατία των τύπων και όχι της ουσίας»...

Ο Γιώργος Χ. Παπασωτηρίου στη «Βραδυνή»:

- «Είναι μια δημοκρατία της Γουόλ Στριτ. Μόνο σε δύο περιπτώσεις έχουμε στις ΗΠΑ στιγμές δημοκρατίας, οπότε ψηφίζονται και νόμοι υπέρ των μη προνομιούχων. Πρόκειται για τη δεκαετία του 1930 μετά το κραχ, όταν είχαμε το άγνωστο αμερικανικό εργατικό κίνημα, που πνίγηκε στο αίμα, και τη δεκαετία του 1960, όταν εκτυλίχθηκε το μεγάλο κίνημα των νέων κατά του πολέμου στο Βιετνάμ. Συνεπώς, η δημοκρατία υφίσταται τότε μόνο που το κίνημα των "κάτω" έρχεται με δύναμη για να ισορροπήσει κάπως τις ανισότητες και την αδικία των "πάνω"».

** ΜΕΤΑΠΛΑΣΗ... «Ο θυμός είναι η τελετή-διαβατήριο για να οδηγηθείς στη δημιουργία. Η ουσία είναι η μετάπλαση του θυμού σε δημιουργία», λέει ο Σωτήρης Χατζάκης, καλλιτεχνικός διευθυντής του ΚΘΒΕ...

Από συνέντευξη στη Βίκυ Χαρισοπούλου («Νέα»):

- «Τάσσομαι και θυμώνω μαζί τους. Το κίνημα του Δεκεμβρίου στο μήνυμά του ήταν συγκλονιστικό. Οι νέοι μάς έλεγαν πως τους οργανώνουμε ένα μέλλον που δεν τους περιέχει. Μόνο που έμειναν στον θυμό. Κι έτσι το κίνημα εξετράπη κι έσπαγε τις βιτρίνες του κόσμου. Αν δεν διαγνώσουμε και δεν προλάβουμε αυτόν τον θυμό, θα έχουμε τέτοιες εξελίξεις που δεν τις φανταζόμαστε».

- «Οταν αποκλείεις έναν νέο από το να μετέχει επί του μέλλοντός του, τότε η ζωή σου (της ίδιας της κοινωνίας) τελεί εν κινδύνω... Η λύση, το μέλλον, βρίσκεται κάτω από τις σκιές των αγαλμάτων. Κάτω απ' το έπος της πόλης».

Σημασία έχει να δρας

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΙΔΑΛΗΣ 

«Αυτό που μας μαθαίνει η Ιστορία είναι ότι ακόμα και η πιο μικρή δράση έχει σημασία...

Τα μεγάλα κοινωνικά κινήματα, που πετυχαίνουν κάτι, εμφανίζονται επειδή εκατομμύρια άνθρωποι κάνουν μικρά πράγματα. Σε συγκεκριμένες στιγμές στην Ιστορία, όλα αυτά τα μικρά πράγματα αθροίζονται και τότε κάτι καλό συμβαίνει, μια αλλαγή».

Από τα πιο φωτεινά και προοδευτικά μυαλά της Αμερικής, ο 88χρονος καθηγητής και ιστορικός Χάουαρντ Ζιν είναι ο συγγραφέας του θεμελιακού βιβλίου «Η ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών», αλλά και του θεατρικού μονολόγου «Ο Μαρξ στο Σόχο», που παιζόταν τρεις σεζόν εδώ με τον Αγγελο Αντωνόπουλο. Τον περασμένο Μάιο ήρθε στην Αθήνα και μίλησε στο Γαλλικό Ινστιτούτο με θέμα «Η δράση των πολιτών ως προϋπόθεση της δημοκρατίας». Αυτή η διάλεξη, με γενικό τίτλο «Από την Ιστορία στην πράξη», κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Αιώρα».

Ο ρηξικέλευθος Ζιν ασκεί έντονη κριτική στη δημοκρατία των ΗΠΑ και τις κυβερνήσεις της, που υπερασπίζονται τα συμφέροντα των προνομιούχων πάντα με «δημοκρατικές διαδικασίες» σε βάρος των πολλών. Στηλιτεύει τις συχνές στρατιωτικές επεμβάσεις της σε διάφορα μέρη με το πρόσχημα της... αποκατάστασης της δημοκρατίας (Κορέα, Βιετνάμ, Ιράκ). Για να επισημάνει ότι μόνο με ορισμένα κοινωνικά κινήματα, όπως αυτό των μαύρων ή εκείνο κατά του Βιετνάμ, πραγματοποιήθηκαν στις ΗΠΑ κάποιες σημαντικές αλλαγές προς όφελος αδικημένων πολιτών.

Στο βιβλιαράκι υπάρχουν υπάρχουν επίσης δυο ενδιαφέρουσες συνεντεύξεις του, στον Κωστή Παπαϊωάννου και στη Σώτη Τριανταφύλλου. Κι εδώ πρωτεύουν η δράση, η πολιτική ανυπακοή, η απόρριψη της βίας, η δημιουργία νέας συνείδησης, ο αγώνας μακροπρόθεσμα.

Ο μαχητικός Ζιν συγκινεί βαθύτατα τον αναγνώστη προς το τέλος, αναφερόμενος στη θανούσα γυναίκα του Ροζ, με την οποία έζησαν 63 χρόνια μαζί. «Η αγάπη που είχαμε ο ένας για τον άλλο δεν μειώθηκε όλα αυτά τα χρόνια... Είχαμε κοινά αισθήματα για τους καταπιεσμένους ανθρώπους παντού. Και οι δύο επιθυμούσαμε έναν καλύτερο κόσμο».

«Σκέτη απογοήτευση ο Μπ. Ομπάμα»

Στον ΧΡΟΝΗ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟΥ

Ο Χάουαρντ Ζιν είναι ο γνωστότερος ριζοσπάστης ιστορικός των ΗΠΑ, σημαντικός θεατρικός συγγραφέας και ιστορική φυσιογνωμία του αμερικανικού πολιτικού ακτιβισμού.

  Το βιβλίο του «Η ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών» έχει πουλήσει πάνω από 2 εκατ. αντίτυπα, ενώ το ντοκιμαντέρ του «Ο λαός μιλά», βασισμένο στο διάσημο βιβλίο του, προβάλλεται αυτές τις μέρες στην αμερικανική τηλεόραση, με τους συντηρητικούς να βάλλουν κατά της προβολής του σε κατάσταση παράνοιας.

**Ο διάσημος διανοούμενος και ακτιβιστής βρήκε πάντως το χρόνο να μας μιλήσει για την περιβόητη ομιλία του αμερικανού προέδρου στην απονομή του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης και για το τέλος του μήνα του μέλιτος του Ομπάμα.

* Προφανώς χρειαζόταν ένα βραβείο Νόμπελ Ειρήνης για να περιγράψει ο Ομπάμα με τους όρους της πολιτικής φιλοσοφίας και των διεθνών σχέσεων το αυτοκρατορικό του όραμα για τις ΗΠΑ. Συμφωνείτε;

- Ναι, στην ομιλία του κατά τη διάρκεια της απονομής του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης ο Ομπάμα προσπάθησε να μεταφέρει μια διανοητική έκφραση και να δώσει μια φιλοσοφική αιτιολόγηση για την κλιμάκωση των στρατιωτικών αποστολών στο Αφγανιστάν - δηλαδή προσπάθησε να ανατρέψει τις αρνητικές εντυπώσεις από την ειρωνεία του γεγονότος ότι έλαβε βραβείο ειρήνης ενώ διεξάγει πόλεμο. Επικαλέσθηκε τη θεωρία του «δίκαιου πολέμου» και την αντιπαράθεση μεταξύ «ρεαλισμού» και «ιδεαλισμού», αναφέρθηκε στον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και στον Γκάντι αλλά μίλησε ταυτόχρονα για την ανάγκη που υπάρχει ορισμένες φορές στον πραγματικό κόσμο για την διεξαγωγή πολέμου. Μια ομιλία γεμάτη αντιφάσεις. Ενας φίλος μου περιέγραψε τη γλώσσα της ομιλίας του Ομπάμα ως «διφορούμενη». Συμφώνησα ότι η γλώσσα ήταν σχετικά «διφορούμενη», αλλά οι ενέργειές του δεν είναι καθόλου διφορούμενες. Ετσι, όταν η γλώσσα είναι διφορούμενη αλλά οι πράξεις ξεκάθαρες, πρέπει να πούμε τα πράγματα με τις σωστές λέξεις. Η ομιλία του δεν ήταν «διφορούμενη» αλλά υποκριτική.

* Αναφέρθηκε και στον Κένεντι. Μάλιστα, ο Ομπάμα φαίνεται να έχει ένα είδος εμμονής με τον Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι και δεν χάνει ευκαιρία στις δημόσιες ομιλίες του να αναφέρεται στην πολιτική κληρονομιά του Κένεντι. Ποια είναι ακριβώς αυτή η κληρονομιά;

- Για τους αμερικανούς φιλελευθέρους (δηλαδή τους Δημοκρατικούς) ο Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι είναι μια ηρωική φιγούρα, εξιδανικευμένη σε βαθμό μεγάλων ιστορικών αναληθειών. Οπως ο Ομπάμα, ο Κένεντι ήταν μια χαρισματική προσωπικότητα, με τρομερή ευφράδεια και γοητεία. Αλλά όπως και στην περίπτωση του Ομπάμα, οι πολιτικές του ήταν καθεστωτικές και παραδοσιακές. Ξεκίνησε την κλιμάκωση του πολέμου στο Βιετνάμ, αυξάνοντας τον αριθμό των στρατευμάτων. Προχώρησε με το σχέδιο του Αϊζενχάουερ για την εισβολή της Κούβας και είπε ψέματα ενώπιον του λαού περί αυτού. Προς τιμήν του, αντιστάθηκε στις συμβουλές των στρατηγών του να βομβαρδίσει την Κούβα και διαπραγματεύτηκε με τον Χρουστσόφ. Αλλά διατήρησε έναν τεράστιο στρατιωτικό προϋπολογισμό. Οπως και με τον Ομπάμα, η ρητορική του (σε μια διάσημη ομιλία του στο American University στην Ουάσινγκτον φαινόταν να απομακρύνεται από μια μιλιταριστική προσέγγιση στις διεθνείς σχέσεις) ήταν σε αντίφαση με τις ενέργειές του. Ο Κένεντι κουβαλάει επίσης τη φήμη ότι υποστήριζε τα αιτήματα των μαύρων για ισότητα, αλλά στην πραγματικότητα δεν ήταν ποτέ διαθέσιμος να έρθει αντιμέτωπος με το σύστημα του φυλετικού διαχωρισμού έως τη στιγμή που οι μαύροι των ΗΠΑ άρχισαν ανά χιλιάδες τις μεγάλες διαδηλώσεις στον Αμερικανικό Νότο.

* Προασπίζοντας το δόγμα του «δικαίου πολέμου», ο Ομπάμα προέβη σε συγκρίσεις μεταξύ του Χίτλερ και της Αλ Κάιντα. Θα σχολιάζατε αυτήν τη σύγκριση αλλά και τη θέση του περί «δικαίου πολέμου»;

- Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος έχει τη φήμη «καλού πολέμου», και επειδή πράγματι υπήρξε ένα ηθικό στοιχείο στη διεξαγωγή αυτού του πολέμου -ο πόλεμος ενάντια στον ναζισμό- συχνά χρησιμοποιείται από τις ΗΠΑ για να δικαιολογούν τους πολέμους που έχουν διεξαγάγει από τότε και οι οποίοι δεν διαθέτουν κανένα ηθικό στοιχείο. Είναι μια πολύ έξυπνη συσκευή προπαγάνδας. Με αυτό τον τρόπο μετατρέπονται σε Χίτλερ όλοι οι εχθροί μας από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά και οποιαδήποτε προσπάθεια για διαπραγμάτευση χαρακτηρίζεται ως «κατευνασμός». Αλλά ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν στην πραγματικότητα βαθιά προβληματικός από την άποψη της ηθικής λόγω των φρικτών βομβαρδισμών που υπέστησαν άμαχοι πολίτες στη Γερμανία και την Ιαπωνία. Οσο για την θεωρία του «δικαίου πολέμου», ενώ ο Ομπάμα την επικαλέστηκε και παρουσίασε τις βασικές αρχές της (αυτοάμυνα, αναλογικότητα, αποφυγή θυμάτων πολιτών) δεν έκανε καμία προσπάθεια να την πλασάρει στο πλαίσιο του πολέμου που διεξάγεται στο Αφγανιστάν επειδή, στην πραγματικότητα, καμία από τις αρχές της δεν έχουν αντίκρισμα στον πόλεμο κατά του Αφγανιστάν.

* Πώς αντιδρά η κοινή γνώμη στις Ηνωμένες Πολιτείες γύρω από την αυξανόμενη συμμετοχή των αμερικανικών στρατευμάτων στο Αφγανιστάν;

- Η αμερικανική κοινή γνώμη έχει αντιταχθεί στον πόλεμο στο Αφγανιστάν. Δεν υπήρξε καμία λαϊκή απαίτηση για διεξαγωγή του πολέμου και σίγουρα για καμία κλιμάκωση. Αλλά μόλις σταλούν τα στρατεύματα και ξεκινήσει η εκστρατεία προπαγάνδας από τον Λευκό Οίκο και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, πολλοί άνθρωποι διστάζουν να διαμαρτυρηθούν. Γι' αυτό οι δημοσκοπήσεις της κοινής γνώμης εμφανίζουν τώρα μια μικρή πλειοψηφία να είναι υπέρ της κλιμάκωσης του πολέμου στο Αφγανιστάν. Αλλά αυτή η μικρή πλειοψηφία θα μειωθεί μόλις γίνει ξεκάθαρο ότι η αποστολή των στρατευμάτων δεν βοηθά την κατάσταση.

* Πρόσφατο ρεπορτάζ των «New York Times» αποκάλυψε τις εκτενείς διασυνδέσεις μεταξύ της εταιρείας Blackwater και της CIA στην πραγματοποίηση μυστικών επιδρομών στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Αλλη μια λαμπρή στιγμή για την αμερικανική δημοκρατία;

- Δυστυχώς, το μεγαλύτερο μέρος των πολιτών στις ΗΠΑ δεν γνωρίζει για τις διασυνδέσεις μεταξύ Blackwater και CIA και το όλο θέμα των ιδιωτικών εταιρειών που δρουν στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν δεν προβάλλεται από τα ΜΜΕ. Υπάρχει μια γενική αντίληψη ότι διεξάγεται μια καουμπόικη μορφή αισχρής κερδοσκοπίας, αλλά οι λεπτομέρειες είναι βαθιά κρυμμένες από τα μάτια του κοινού.

* Ποια είναι τα επιτεύγματα του Ομπάμα μέχρι τώρα στο εσωτερικό μέτωπο της χώρας;

- Στο εσωτερικό μέτωπο, ο Ομπάμα είναι μια σκέτη απογοήτευση για τους ανθρώπους που τον ψήφισαν. Δεν έχει υπάρξει καμία τολμηρή πρωτοβουλία, ασχέτως αν αφορά την οικονομική μεταρρύθμιση, το σύστημα υγείας ή τα συνταγματικά δικαιώματα. Διόρισε εξ αρχής συντηρητικούς οικονομικούς συμβούλους, παραδοσιακά μυαλά, ανθρώπους που κατείχαν εκτελεστικές θέσεις στους μεγάλους χρηματοοικονομικούς οργανισμούς, και με το που ανέλαβε τα ηνία της εξουσίας μοίρασε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια στις ίδιες τράπεζες και τις χρηματοπιστωτικές εταιρείες που ήταν υπεύθυνες με τις πράξεις τους για την οικονομική ύφεση. Στο θέμα του υγειονομικού συστήματος έχει αρνηθεί να προωθήσει την εφαρμογή του προτύπου που χρησιμοποιείται στη Γαλλία, στη Γερμανία και στις Σκανδιναβικές χώρες -και που είναι πολύ πιο αποδοτικό, πιο απλό, και πιο δίκαιο σύστημα υγείας από αυτό που διαθέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες (ένα σύστημα που είναι τόσο πανάκριβο ώστε πενήντα εκατομμύρια πολίτες να είναι ανασφάλιστοι). Αντί αυτού, έχει κάνει τον ένα συμβιβασμό μετά τον άλλον σε βαθμό που η μεταρρύθμιση του συστήματος είναι πολύ αδύναμη και αναγκάζει τους ανθρώπους να αγοράζουν ασφάλεια από τις ασφαλιστικές εταιρείες, που ήταν και από τους μεγαλύτερους χρηματοδότες της πολιτικής εκστρατείας του Ομπάμα.

* Θα λέγατε ότι η περίοδος του «μήνα του μέλιτος» για τον Ομπάμα έληξε;

- Ο «μήνας του μέλιτος» έχει λήξει για πολλούς από τους υποστηρικτές του. Ομως υπάρχουν ακόμα εκείνοι που διατηρούν την ελπίδα με τον τρόπο του νεόνυμφου που, ενώ η νύφη έχει ανακαλύψει ότι είναι ανίκανος, αυτός ισχυρίζεται με ευγλωττία ότι θα επανακτήσει τη δύναμή του, αλλά δίχως να μπορεί να παρουσιάσει κανένα πραγματικό στοιχείο για να στηρίξει τα λόγια του. Είναι ώρα για διαζύγιο. 

* Στην Ελλάδα, ο Χάουαρντ Ζιν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής. Ο μονόλογός του «Ο Μαρξ στο Σόχο» παιζόταν επί 4 χρόνια με τον Αγγελο Αντωνόπουλο στο ρόλο του Μαρξ. Ενώ τον Μάιο είχε επισκεφθεί την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο της 6ης Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου και μίλησε με θέμα «Η δράση των πολιτών ως προϋπόθεση της δημοκρατίας», ουσιαστικά τον πυρήνα της πολιτικής του σκέψης.

Βιβλία του στα ελληνικά

«Η ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών» (εκδόσεις Αιώρα), 

«Από την Ιστορία στην πράξη» (εκδόσεις Αιώρα), 

«Ο Μαρξ στο Σόχο» (εκδόσεις Αιώρα), «Τρομοκρατία και πόλεμος» (εκδόσεις Scripta), 

«Διακηρύξεις ανεξαρτησίας» (εκδόσεις Εξάρχεια).