Walk Free: 30.000.000 σκλάβοι ανά την υφήλιο

17 Οκτ 2013 | tvxsteam tvxs.gr

 

Κληρονομική σκλαβιά, αναγκαστική εργασία, σεξουαλική εκμετάλλευση: είναι κάποιες από τις εκφάνσεις σύγχρονης δουλείας υπό την οποία ζουν παγκοσμίως 30 εκατομμύρια άνθρωποι, σύμφωνα με υπολογισμούς της αυστραλιανής οργάνωσης Walk Free.

«Η σύγχρονη δουλεία είναι μια κατάσταση όπου οι άνθρωποι είναι στο έλεος της βίας. Αναγκάζονται να δεχτούν εργασίες ή καταστάσεις όπου γίνονται αντικείμενα οικονομικής εκμετάλλευσης. Δεν αμείβονται αλλά απλώς λαμβάνουν το ελάχιστο για να επιβιώσουν και δεν είναι ελεύθεροι να φύγουν», σύμφωνα με τον Νικ Γκρόνο, επικεφαλής της οργάνωσης. «Ακόμη και σήμερα άνθρωποι γεννιούνται σε καθεστώς κληρονομικής σκλαβιάς. Υπάρχουν θύματα που έχουν απαχθεί ή κρατούνται πριν πωληθούν ή παραμείνουν κρατούμενοι για εκμετάλλευση, είτε δήθεν μέσω "γάμου", απλήρωτης και αναγκαστικής εργασίας, ή ακόμη και παιδιών που εξαναγκάζονται να πολεμήσουν», αναφέρεται στην έκθεση της Walk Free που δημοσιεύθηκε στο Λονδίνο. Στην κορυφή της λίστας της έκθεσης βρίσκονται χώρες της νότιας Ασίας και της Δυτικής Αφρικής. Συγκεκριμένα, στην Ινδία ζουν 14 εκατομμύρια άνθρωποι υπό καθεστώς σκλάβου, στην Κίνα 2,9 εκατομμύρια και στο Πακιστάν πάνω από 2 εκατομμύρια. Ακολουθούν η Νιγηρία, η Αιθιοπία, η Ρωσία, η Ταϊλάνδη, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η Βιρμανία και το Μπαγκλαντές. Στις δέκα αυτές χώρες ζουν ως δούλοι τα 22 από τα 29,8 εκατομμύρια. Αν μελετήσει κανείς τα στοιχεία βάσει του ποσοστού του πληθυσμού μιας χώρας που τελεί υπό καθεστώς σκλαβιάς, τότε πρώτη στην λίστα είναι η Μαυριτανία – 4% του πληθυσμού είναι υπόδουλοι. Ακολουθούν οι Μπενίν, Ακτή Ελεφαντοστού, Γκάμπια, Γκαμπόν και Σενεγάλη.
«Εξακολουθούν να υπάρχουν κληρονομικοί σκλάβοι στη Μαυριτανία, τα παιδιά γεννιούνται σκλάβοι και αναγκάζονται να εκτελούν οικιακές εργασίες ή να εργάζονται στα χωράφια», είπε ο Γκρόνο μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο.
«Στην Ινδία, ολόκληρες κοινότητες στα βόρεια χωριά υποδουλώθηκαν, και αναγκάζονται να δουλεύουν για την κατασκευή τούβλων ή να εργάζονται στα λατομεία. Τα παιδιά αναγκάζονται να δουλεύουν σε αργαλειούς για να φτιάχνουν τις κουβέρτες που πωλούνται στα καταστήματά μας», δήλωσε.
Στις τελευταίες θέσεις της κατάταξης, βρίσκονται οι πιο δυτικές χώρες όπως η Ισλανδία, η Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ο αριθμός των δούλων είναι γύρω στους 4.400.
Ετησίως, η δουλεία αποφέρει έσοδα 32 δις δολάρια - ποσό που είναι μεγαλύτερο από το ετήσιο ΑΕΠ της Ισλανδίας, της Ρουάντα, της Νικαράγουα και της Μογγολίας αθροιστικά. Τα μισά από αυτά παράγονται σε ανεπτυγμένες βιομηχανικές χώρες. Οι σύγχρονοι δούλοι είναι περισσότεροι από όσοι ήταν τον 17ο και 19ο αιώνα την περίοδο του δουλεμπορίου, ενώ μπορεί να βρει κανείς σκλάβους ηλικίας 6 ετών. Τουλάχιστον, 122 προϊόντα παγκοσμίως παράγονται από ανθρώπους υπό καθεστώς σκλαβιάς. Τέτοια είναι διαμάντια από την Αφρική, γαρίδες από την Νοτιοανατολική Ασία και τούβλα από την Βραζιλία.

DANIEL ELLSBERG: Ο άνθρωπος που αποκάλυψε το τέλος του κόσμου

Του ΝΙΚΟΥ ΡΑΠΤΗ*, Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

 

«Μια ημέρα την άνοιξη του 1961, αμέσως μετά από τα 30ά μου γενέθλια, μου έδειξαν πώς θα έρθει το τέλος του κόσμου... Αυτό που μου δόθηκε στο χέρι, μέσα σε ένα γραφείο του Λευκού Οίκου, ήταν ένα μόνο φύλλο χαρτί με μερικούς αριθμούς και μερικές γραμμές πάνω του. Στην επικεφαλίδα έγραφε: «Ακρως Απόρρητο-Ευαίσθητο».

Κάτω από αυτή έγραφε: "Μόνο για τα μάτια του προέδρου" [των ΗΠΑ]...  Θυμάμαι τι πέρασε από το μυαλό μου όταν κρατούσα στο χέρι μου αυτό το απλό φύλλο χαρτιού με το διάγραμμα πάνω του. Σκέφτηκα, αυτό το κομμάτι χαρτί δεν πρέπει να υπάρχει. Δεν θα έπρεπε να υπάρξει ποτέ. Ούτε στην Αμερική. Ούτε πουθενά, ποτέ. Απεικόνιζε το κακό πέρα από οποιοδήποτε ανθρώπινο εγχείρημα που υπήρξε ποτέ».

Τα λόγια ανήκουν στον Daniel Ellsberg.

Πρόεδρος των ΗΠΑ, το 1961, ήταν ο Τζον Φ. Κένεντι. 

Ο Daniel Ellsberg γεννήθηκε το 1931 στο Μίσιγκαν των ΗΠΑ, έχει δικτατορικό (Ph.D) στα Οικονομικά από το Χάρβαρντ. Το θέμα της διπλωματικής του: «Ρίσκο, αβεβαιότητα και λήψη αποφάσεων». Από το 1954 μέχρι το 1957 υπηρέτησε ως πεζοναύτης στον αμερικανικό στρατό τη θητεία του. Μάλιστα, από «πατριωτικό καθήκον», όπως λέει ο ίδιος, ανακατατάχτηκε, ως εθελοντής, για 8 μήνες και υπηρέτησε στη Μεσόγειο με τον 6ο στόλο κατά την κρίση στο Σουέζ.

Το 1958 μπαίνει στη «RAND Corporation». [Η RAND Corporation είναι ένα ινστιτούτο (think tank), το οποίο ιδρύθηκε από την Ford Foundation το 1947 (χρονιά που ιδρύθηκε και η CIA) και κάνει επιστημονική έρευνα, πάνω σε οποιοδήποτε θέμα, για χάρη της αμερικανικής εξουσίας. Οι ερευνητές της RAND (μαθηματικοί, μηχανικοί, οικονομολόγοι, κ.λπ.) είναι η «αφρόκρεμα» των αποφοίτων των πανεπιστημίων. Στην ουσία η RAND είναι ο «πυρήνας» του στρατιωτικού οπλοστασίου βίας της αμερικανικής ελίτ, όπως έχει αποδειχτεί ιστορικά].

 Ο Daniel Ellsberg την εποχή της δίκης του (1973)                               Από το 1958 μέχρι το 1970, όντας υπάλληλος της RAND, εργάζεται ως σύμβουλος στα υπουργεία Αμυνας, Εξωτερικών και στο Λευκό Οίκο (ακόμη και ως σύμβουλος του Κίσιντζερ). Θέματα που ασχολείται ως σύμβουλος: ο πόλεμος στο Βιετνάμ και τα πυρηνικά όπλα.

Ο πατέρας του Ellsberg, αν και άνεργος πολιτικός μηχανικός την εποχή της κρίσης του 1929-30, ήταν ένας συντηρητικός Αμερικανός. Ο αδελφός του, 11 χρόνια μεγαλύτερος και προοδευτικός, δεν μίλαγε ποτέ πολιτικά με τον πατέρα τους. Ο ίδιος ο Ellsberg από μικρός απεχθανόταν τη βία και τον πόλεμο. Μετά το Λύκειο, στα 17 του, δούλεψε για λίγο ως εργάτης σε αυτοκινητοβιομηχανία και μπήκε στο συνδικάτο των εργατών. Ομως, στη συνέχεια, μετά την υποτροφία για το Χάρβαρντ έγινε ένας «ψυχροπολεμιστής τινέιτζερ, αντικομμουνιστής κ.λπ.», δηλαδή ένας «φιλελεύθερος [liberal] δημοκρατικός» Αμερικανός, όπως λέει ο ίδιος. Και συμπληρώνει: «Εκείνη την περίοδο της ζωής μου, με ενδιέφερε πάρα πολύ το πόσο καλά πολεμούσαμε (οι ΗΠΑ), αλλά με ενδιέφερε πολύ λιγότερο για τον ποιον πολεμούσαμε ή γιατί. Αυτό ήταν δουλειά του προέδρου να το αποφασίσει» [η έμφαση δική μας].

Μέρος των υποχρεώσεων του Ellsberg ήταν ο έλεγχος, ο προγραμματισμός κ.λπ. όλων των πυρηνικών όπλων των ΗΠΑ, προς τα οποία είχε πρόσβαση, όπως επίσης και η συμμετοχή του, ως συμβούλου, στη λήψη των αποφάσεων για τον πόλεμο στο Βιετνάμ, που επισκέφτηκε το 1961 και στο οποίο εργάστηκε από το 1965 έως το 1967 για χάρη του υπουργείου των Εξωτερικών των ΗΠΑ.

Οι εμπειρίες από τα πυρηνικά και από το Βιετνάμ κάνουν τον Ellsberg να αρχίσει να σκέπτεται. Ηδη από το 1967 έχει αρχίσει να διαβάζει τα βιβλία του Νόαμ Τσόμσκι. Γράφει ο Ellsberg: «Είχα δει [το 1959] τις μικρότερες βόμβες ο ίδιος, βόμβες Υ[δρογόνου], ισχύος 1,1 μεγατόνου... δεμένες κάτω από καταδιωκτικά-βομβαρδιστικά F-100 με έναν πιλότο... έτοιμα να πετάξουν μέσα σε 10 λεπτά. Κάποια φορά ακούμπησα το χέρι μου σε μια βόμβα... η λεία μεταλλική επιφάνεια της βόμβας ήταν ζεστή από την ακτινοβολία μέσα της, μια ζέστη [όπως] του ανθρώπινου σώματος».

[Παρένθεση: Το καλοκαίρι του 1963, ως μηχανικός δοκίμαζα τον διάδρομο στο αεροδρόμιο της Τανάγρας για το αν μπορεί να δεχτεί τα, τότε, νέα αεροσκάφη F-104. Οι δοκιμές κράτησαν σχεδόν ένα μήνα. Ενα πρωί μπήκα στον διάδρομο όχι από το συνηθισμένο σημείο αλλά από ένα άλλο. Στο σημείο αυτό υπήρχαν δύο αεροπλάνα σαν και αυτά που αναφέρει ο Ellsberg, δίπλα δε στα αεροπλάνα υπήρχαν δύο Αμερικανοί στρατιώτες, φρουροί, ζωσμένοι με περίστροφα. Μόλις με είδαν αγρίεψαν και ακούμπησαν τα χέρια τους στα περίστροφα. Τότε ούτε κατάλαβα περί τίνος επρόκειτο, αλλά και ούτε έδωσα σημασία. Τώρα ο Ellsberg μου έδωσε την εξήγηση. Κλείνει η παρένθεση.]

  «Αρχικοί στιγμιαίοι θάνατοι, 275 εκατομμύρια,                                 σε έξι μήνες 325.000.000»                                                                 Ο Ellsberg ομολογεί ότι το καίριο γεγονός που τον έκανε να αλλάξει ριζικά τη ζωή του ήταν δύο νέοι Αμερικάνοι, ο Bob Eaton και ο Randy Kehler, οι όποιοι επέλεξαν να πάνε φυλακή παρά να υπηρετήσουν τη θητεία τους στον ανήθικο πόλεμο του Βιετνάμ. Η αλλαγή αυτή οδήγησε τον Ellsberg σε μια κατηγορία για την οποία η ποινή έφτανε τα 115 χρόνια φυλακή!

Τον Οκτώβριο του 1969 άρχισε να φωτοαντιγράφει τις 7.000 (επτά χιλιάδες) σελίδες μιας «άκρως απόρρητης» μελέτης με θέμα την ιστορία της διαδικασίας λήψης αποφάσεων της κυβέρνησης των ΗΠΑ για τον πόλεμο στο Βιετνάμ η οποία μελέτη είναι γνωστή από τότε ως τα «Εγγραφα του Πενταγώνου» [Pentagon Papers]. Η μελέτη αυτή γινόταν με εντολή του Μακναμάρα και είχε ανατεθεί στον Ellsberg. Ο Ellsberg ξενυχτούσε για μήνες βγάζοντας φωτοαντίγραφα με ένα δανεικό και πρωτόγονο φωτοαντιγραφικό μηχάνημα της εποχής εκείνης.

Σε διαδηλώσεις

Ηδη ο Ellsberg είχε μπει στο αντιπολεμικό κίνημα ως μέλος μιας «ομάδας ομονοούντων» [affinity goup, κατά τον επαναστατικό όρο της εποχής], μέλη του οποίου ήταν ο Νόαμ Τσόμσκι, ο Χάουρντ Ζιν  και άλλοι διανοούμενοι και ακαδημαϊκοί, παίρνει μέρος σε διαδηλώσεις κ.λπ. Μετά από μια διαδήλωση, αφού αλλάζει ρούχα και πλένεται για να φύγει η μυρωδιά από τα δακρυγόνα, παρίσταται σε μια διάλεξη από τον McGeorge Bundy [πρωτοπαλίκαρο του πολέμου στο Βιετνάμ σχεδόν όλων των προέδρων των ΗΠΑ] στο Council on Foreign Relations της Νέας Υόρκης, [το φοβερό «ιδιωτικό» Συμβούλιο που έχει αποφασίσει την τύχη σχεδόν όλων των λαών για περίπου έναν αιώνα, της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης]. Γράφει ο Ellsberg: «Ολο το [αμερικανικό] κατεστημένο του [πολέμου στο] Βιετνάμ, όλοι οι πρώην πρεσβευτές και υπουργοί, ήταν εκεί για να ακούσουν τον Bundy. Μου έδωσε την εντύπωση του εδωλίου των κατηγορουμένων στη [δίκη] της Νυρεμβέργης. Η μόνη διαφορά ήταν ότι κανένας από εμάς δεν είχε ακόμη κάτσει στο σκαμνί. (Στο τέλος εγώ ήμουνα ο μόνος που κάθισε.)» Ο Ellsberg θεωρούσε [και θεωρεί] τον εαυτό του εγληματία πολέμου λόγω της συμμετοχής του στη λήψη των αποφάσεων για το Βιετνάμ.

Τον Απρίλιο του 1970 ο Ellsberg παραιτείται από τη RAND. Την επομένη του προσφέρεται μια θέση στο Πολυτεχνείο του ΜΙΤ [Εμ Αϊ Τι] ως ερευνητή.

Στις 13 Ιουνίου του 1971, ημέρα Κυριακή, οι «Τάιμς» της Νέας Υόρκης δημοσιεύουν εκτεταμένο κομμάτι από τα φωτοαντίγραφα του Ellsberg. Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, για πρώτη φορά μέσα σε δύο αιώνες, εκδίδει εντολή απαγόρευσης της δημοσίευσης των υπολοίπων φωτοαντιγράφων. Ο Ellsberg στέλνει φωτοαντίγραφα σε όσες μπορεί περισσότερες εφημερίδες της Αμερικής, από πρόσθετα φωτοαντίγραφα που είχε βγάλει με τη βοήθεια της συζύγου του, των παιδιών του και φίλων. Ολες οι εφημερίδες παίρνουν το ρίσκο και τα δημοσιεύουν! [Εκτός από μία πολύ... «δεξιά».]

Τη νύχτα της Παρασκευής, 25 Ιουνίου 1971, η δικαστίνα Βενέττα Τασσοπούλου [!!!] βγάζει ένταλμα σύλληψης του Daniel Ellsberg. [Παντού το «δαιμόνιο» της ράτσας!]

 Νίξον: «Σπάστε του και τα δύο πόδια»                                                  Ο Ellsberg παραδίνεται, με τη θέλησή του, τη Δευτέρα 28 Ιουνίου 1971. Η μικρή πλατεία μπρος από το δικαστικό μέγαρο που θα γίνει η παράδοση είναι γεμάτη από διαδηλωτές, τους οποίους προσφωνεί ο Ellsberg. Το FBI και οι αστυνομικοί δεν τολμούν να του βάλουν χειροπέδες, αλλά τον δέχονται χαμογελαστοί. Ομως, η παρουσία των διαδηλωτών αποτρέπει την εκτέλεση της εντολής του Νίξον, προέδρου των ΗΠΑ [!], να «σακατέψουν» (incapacitate) τον Ellsberg «σπάζοντας και τα δυο του πόδια». Για το σκοπό αυτό ο Νίξον είχε στείλει μια ομάδα από πρόσφυγες Κουβανούς ακροδεξιούς αληταράδες από το Μαϊάμι, οι οποίοι δεν τόλμησαν να μπουν στο χώρο της πλατείας αλλά άρχισαν να δέρνουν μερικούς νεαρούς στις παρυφές της διαδήλωσης. Τέλος, η αστυνομία απομάκρυνε τους Κουβανούς. Τρανταχτό παράδειγμα Χριστιανού, «ηγέτη» [πλανητάρχη] της πολιτισμένης Δύσης. Ο ισχυρισμός ότι «Νίξον» ήταν αυτός τι περιμένεις, δεν ισχύει. Τον Νίξον ακολούθησαν ο Ρέιγκαν (300.000 νεκροί στην Κεντρική Αμερική), ο πατέρας Μπους (θαμμένοι ζωντανοί 180.000 Ιρακινοί στρατιώτες), ο Κλίντον (500.000 νεκρά νήπια στο Ιράκ), και τέλος ο «μεγαλοφυής» υιός Μπους.

Στις 30 Ιουνίου, τρεις ημέρες μετά τη σύλληψη του Ellsberg, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αποφασίζει, με 6 ψήφους υπέρ και 3 κατά, υπέρ της δημοσίευσης των «Pentagon Papers».

Ως ανεμένετο ο Νίξον καθίζει τον Ellsberg στο σκαμνί, παρά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Η δίκη κρατάει πάνω από 3 μήνες. Το πρωί της 11ης Μαΐου 1973 το δικαστήριο αποσύρει τις κατηγορίες κατά του Ellsberg. Στην αίθουσα γίνεται χαμός. Ο Ellsberg δεν θα πέρναγε το υπόλοιπο της ζωής του στη φυλακή. Ο βασικός λόγος μη καταδίκης του ήταν ότι ο Νίξον είχε δώσει εντολή να διαρρήξουν το γραφείο του ψυχαναλυτή του Ellsberg για να βρει κάτι τρανταχτό κατά του Ellsberg. Σήμερα, οι ιστορικοί παραδέχονται ότι ο Νίξον αναγκάστηκε σε παραίτηση γιατί η υπόθεση της διάρρηξης του γραφείου του ψυχαναλυτή ήταν το μόνο απτό στοιχείο που τον κάθιζε στο σκαμνί στην υπόθεση του Γουότεργκεϊτ.

Εβδομήντα συλλήψεις

Από το 1973 μέχρι σήμερα, για 36 χρόνια, ο Ellsberg γυρνάει όλο τον κόσμο, δίνει διαλέξεις, γράφει βιβλία, συμμετέχει ως ακτιβιστής στην αντίσταση της ανθρωπότητας κατά της βαρβαρότητας των Νίξον, Μπους, κ.λπ. Εχει συλληφθεί σχεδόν 70 φορές! Τις 50 από αυτές για διαμαρτυρίες κατά των πυρηνικών.

Το 1981 σε μια εισαγωγή από 28 σελίδες στο βιβλίο «Protest and Survive», επιμέλειας των Ε.Ρ. Thompson D. Smith [Monthly Review Books], ο Ellsberg για πρώτη φορά στην ιστορία αποκαλύπτει σε μια λίστα ότι οι ΗΠΑ μετά τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι απείλησαν να χρησιμοποιήσουν πυρηνικά όπλα πάνω από 10 φορές. Αργότερα ο Ellsberg επεκτείνει τη λίστα των απειλών συμπεριλαμβάνοντας την απειλή κατά του Ιράν το 1980, που είναι άγνωστη μέχρι σήμερα. Καταλήγει δε ότι μια πιο ενημερωμένη λίστα περιλαμβάνει πάνω από 2 δωδεκάδες απειλές εκ των οποίων 3 περιστατικά μάς έφεραν κοντά στο «τέλος».

[Σημείωση: Από ό,τι γνωρίζουμε μνεία της λίστας του Ellsberg στην Ελλάδα έγινε για πρώτη φορά το 1986 στο βιβλίο «Ο Εφιάλτης των πυρηνικών», (Ν. Ράπτης, Εκδόσεις «Καρρέ»), σελ. 76, 80).]

Πρόσφατα (στις 13/9/09), δημοσιοποιείται στο ZNet άρθρο του Ellsberg στο οποίο υπάρχουν τα λόγια του που αναφέρονται στην αρχή του παρόντος άρθρου και στο οποίο μας αποκαλύπτει το διάγραμμα που ήταν φτιαγμένο μόνο για τα «ωραία» μάτια του Κένεντι. Το διάγραμμα παρουσιάζεται στο παρόν άρθρο. Ο αριθμός των θανάτων αφορά μόνο τους Σοβιετικούς και τους Κινέζους. Αρχικοί στιγμιαίοι θάνατοι: 275 εκατομμύρια. Σε 6 μήνες, από επίδραση των πυρηνικών: 325 εκατομμύρια θάνατοι.

Η προσφορά του Ellsberg στην ανθρωπότητα είναι ανεκτίμητη. Μας πληροφορεί ότι: σήμερα ο κίνδυνος από τα πυρηνικά είναι μεγαλύτερος από ό,τι πριν, κατά τον ψυχρό πόλεμο, ότι εσκεμμένα έχει αγνοηθεί ότι οι «καταιγίδες φωτιάς» μετά την πυρηνική έκρηξη είναι χειρότερες από την ίδια την έκρηξη, ότι το δάχτυλο στο κουμπί δεν το έχει μόνο ένα άτομο αλλά πάρα πολλά, ότι το τυχαίο περιστατικό δεν είναι τόσο σπάνιο αφού σχεδόν καθημερινά παρουσιάζεται «outage» [διακοπή επικοινωνίας, ρεύματος, κ.λπ.], ότι οι ΗΠΑ και οι Ρώσοι έχουν σήμερα 10.000 πυρηνικές κεφαλές κ.λπ., κ.λπ. Δεν χρειάζεται να συνεχίσει κανείς.

Οταν ο Νίξον έμαθε ότι ο Ellsberg δεν πάει φυλακή είπε: «Ο κλέφτης γιος της σκύλας έγινε εθνικός ήρωας... Για όνομα του Θεού πού καταντήσαμε;».

Ενώ εμείς εδώ, με τη βοήθεια του Θεού, έχουμε τον Σουφλιά που θα άνοιγε τρύπες στον Υμηττό και θα τις γέμιζε ανεμιστήρες, ο δε ΚΥΠατζής του Καρατζαφέρη θα πάρει, λέει, τα «πολύτιμα» μυστικά του «μαζί του» [ή κάτι τέτοιο], όχι σαν τον ανόητο Ellsberg που τα έδωσε στον άπλυτο όχλο.

Χάουαρντ Ζιν: Έγινε ιστορικός για ν' αλλάξει τον κόσμο

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΥ΅, Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

 

«Οταν είσαι μέλος ενός κινήματος και προσπαθείς να πετύχεις ένα στόχο που φαίνεται πολύ μακρινός, απλά δούλευε γι' αυτόν.

 Ο Χάουαρντ Ζιν ήταν «ο ιστορικός που άλλαξε τη συνείδηση της Αφρικής με τον πιο εποικοδομητικό τρόπο», όπως δήλωσε χθες ο Νόαμ Τσόμσκι                                                                                           Ετσι η ζωή σου θα αποκτήσει σκοπό και νόημα. Δεν χρειάζεται να περιμένεις ότι θα νικήσεις σε κάποιο απώτερο μέλλον. Αρκεί να παλεύεις μαζί με τους άλλους για έναν κοινό σκοπό, για κάτι που είναι ζωτικό για σένα και αυτός ο αγώνας είναι η νίκη σου».

Αυτή τη φιλοσοφία, ο Χάουαρντ Ζιν, ο ιστορικός και ακτιβιστής που στηλίτευε πάντα τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, εφάρμοζε στη ζωή του και στο έργο του. Ο ανατρεπτικός στοχαστής πέθανε την Τετάρτη στη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνιας στα 87 του χρόνια, ύστερα από καρδιακή προσβολή.

«Ακουσα πρώτα τις σειρήνες και ύστερα είδα τους έφιππους αστυνομικούς να επιτίθενται στο πλήθος. Δέχτηκα ένα χτύπημα στο κεφάλι και έχασα τις αισθήσεις μου. Συνήλθα αργότερα στην είσοδο ενός κτιρίου και είδα την Τάιμς Σκουέαρ, που πριν ήταν γεμάτη διαδηλωτές, να είναι άδεια, σαν να μην συνέβη τίποτε. Ενιωσα μια άγρια οργή. Ηταν ένα σοκ που μου έγινε μάθημα...». Ετσι περιγράφει ο Ζιν στην αυτοβιογραφία του «You Can't Be Neutral on a Moving Train: Α Personal History of Our Times», το βάπτισμα του πυρός στις συγκρούσεις των διαδηλωτών με την αστυνομία.

Γεννημένος το '22 στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης, γιος Εβραίων μεταναστών, θα αποκτήσει πολιτική συνείδηση μέσα από τα βιβλία του Ντίκενς. Εφηβος θα συνδεθεί με τις κομμουνιστικές ομάδες της γειτονιάς του και θα λάβει μέρος στις πρώτες εργατικές διαδηλώσεις.

Σε βομβαρδιστικό

Οταν ξεσπάει ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος θα καταταχθεί στην αμερικανική πολεμική αεροπορία ως μέλος πληρώματος βομβαρδιστικού, θέλοντας να πολεμήσει ενάντια στον φασισμό. Εκεί όμως, ρίχνοντας βόμβες στις γερμανικές πόλεις, θα συνειδητοποιήσει ότι «ο πόλεμος και γενικά η βία λειτουργούν σαν ναρκωτικό. Σου προσφέρει ένα γρήγορο "ανέβασμα", χάρη στον μύθο της νίκης, αλλα όταν φεύγει η επίδρασή του, κυριαρχεί η απελπισία».

Ως βετεράνος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, θα σπουδάσει με έξοδα του κράτους, στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και στο Κολούμπια, Ιστορία και Πολιτικές Επιστήμες. Υστερα θα δουλέψει ως καθηγητής Ιστορίας και Κοινωνιολογίας στο Κολέγιο Σπέλμαν της Ατλάντα, το πρώτο κολέγιο που δεχόταν μαύρες γυναίκες. Εκεί θα συμμετάσχει πρώτα στο κίνημα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και μετά στο αντιπολεμικό κίνημα ενάντια στο Βιετνάμ. Θα απολυθεί το 1963 για «απείθεια» και θα συνεχίσει την ακτιβιστική δράση του και τη διδασκαλία στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης.

Δάσκαλος και διαδηλωτής

Παράλληλα με τη διδασκαλία, από την οποία θα αποσυρθεί το 1988, ο Ζιν θα γράψει μια σειρά από ιστορικά βιβλία αλλά και θεατρικά έργα, όπως το φημισμένο «Ο Μαρξ στο Σόχο». Στους αντίποδες της επίσημης ιστοριογραφίας, που παραθέτει κυρίως τους ηγέτες και τα έργα τους, ο Ζιν θα γράψει την ιστορία του λαού, τα κινήματα, τις εξεγέρσεις, τις προσπάθειες για την οικοδόμηση μιας άλλης Αμερικής. Μεταξύ άλλων θα υπογράψει την πολυσέλιδη «Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών» και δεν θα σταματήσει να συμμετέχει σε απεργίες και διαδηλώσεις.

«Δεν έγινα ιστορικός επειδή ήθελα να περάσω τη ζωή μου σε μια αίθουσα διδασκαλίας και να πηγαίνω στις ετήσιες συναθροίσεις των ιστορικών, που διαβάζουν σημαντικές επιστημονικές ανακοινώσεις ο ένας στον άλλο. Εγινα ιστορικός για έναν πολύ ταπεινό λόγο: ήθελα να αλλάξω τον κόσμο», έλεγε συχνά ο ίδιος. Ανένταχτος αριστερός, αρνούμενος κάθε συγκεκριμένη πολιτική ταυτότητα και οπαδός της πολιτικής ανυπακοής, που εγκαινίασαν τα κοινωνικά κινήματα του '60, πίστευε ότι μόνο η οργανωμένη δράση των πολιτών μπορεί να αλλάξει την πολιτική κατάσταση, όποια και αν είναι αυτήν. «Είναι η μεγαλύτερη πρόκληση των καιρών μας», σημείωνε, «να καταφέρεις να εδραιωθεί η δικαιοσύνη με τον αγώνα σου, αποφεύγοντας να καταφύγεις στη βία».

«Ηταν ο ιστορικός που άλλαξε τη συνείδηση της Αμερικής με τον πιο εποικοδομητικό τρόπο», δήλωσε χθες αποχαιρετώντας τον ο Νόαμ Τσόμσκι, ο συναγωνιστής του. «Πραγματικά, δεν μπορώ να φανταστώ κάποιον άλλον που άλλαξε την προοπτική και τον τρόπο σκέψης μιας ολόκληρης γενιάς. Με τις ενέργειές του και τα γραπτά του έπαιξε για μισό αιώνα έναν πρωταγωνιστικό ρόλο και συμμετείχε, πολλές φορές μάλιστα ενέπνευσε, στο κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα των μειονοτήτων και τα αντιπολεμικά κινήματα». 

Η κληρονομιά του Χ. Ζιν

The New York Times

(...) Πάντα αναρωτιόμουν γιατί ο Χάουαρντ Ζιν εθεωρείτο ριζοσπάστης (και ο ίδιος αποκαλούσε τον εαυτό του έτσι).

Ηταν ένας απίστευτα ευπρεπής άνθρωπος, που ένιωθε υποχρεωμένος να μιλήσει εναντίον της αδικίας και της μεροληψίας όπου κι αν τη συναντούσε. Τι ήταν τόσο ριζοσπαστικό στην άποψη ότι οι εργαζόμενοι θα έπρεπε να έχουν μια δίκαιη μεταχείριση στη δουλειά τους, ότι οι μεγάλες εταιρείες έχουν πάρα πολύ μεγάλη εξουσία στη ζωή μας και πάρα πολύ μεγάλη επιρροή στην κυβέρνηση; Οτι οι πόλεμοι είναι τόσο φονικοί και καταστροφικοί, ώστε πρέπει να βρεθούν εναλλακτικές επιλογές αντί των εχθροπραξιών; Οτι οι μαύροι και οι άλλες φυλετικές και εθνοτικές μειονότητες θα πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους λευκούς; Οτι τα συμφέροντα των ισχυρών πολιτικών ηγετών και των επιχειρηματικών ελίτ δεν είναι τα ίδια με εκείνα των απλών ανθρώπων που αγωνίζονται μέρα με τη μέρα για να τα βγάλουν πέρα; (...) Ο Χ. Ζιν διαμαρτυρόταν ειρηνικά για σημαντικά ζητήματα, στα οποία πίστευε -για παράδειγμα εναντίον του φυλετικού διαχωρισμού ή κατά του πολέμου του Βιετνάμ- και κάποιες φορές υπέστη ξυλοδαρμό και συνελήφθη γι' αυτό. (...) Ηταν ένας θησαυρός και μια πηγή έμπνευσης. Το ότι θεωρείτο ριζοσπάστης λέει περισσότερα για την κοινωνία μας παρά για τον ίδιο».

Ο Ντάνιελ Ελσμπεργκ θυμάται τον Χάουαρντ Ζιν

Τα αποσπάσματα που ακολουθούν πάρθηκαν από ένα κείμενο που έγραψε ο Ellsberg για τον Zinn (για τον ίδιο τον Ellsberg βλέπε «Ε», 12/11/09): «(27 Ιανουαρίου, 2010) - Μόλις τώρα έμαθα ότι ο φίλος μου ο Howard Zinn πέθανε σήμερα...

  Μερικές εβδομάδες πριν, αφού είδα ένα ντοκιμαντέρ (στο οποίο παρουσιαζόταν ο Zinn), ξύπνησα το πρωί με τη σκέψη ότι δεν του είχα πει ποτέ μου τι σημασία είχε αυτός για μένα. Για μια φορά στη ζωή μου έκανα πράξη μια σκέψη μου έγκαιρα. Του έστειλα ένα e-mail, στο οποίο, ανάμεσα σε άλλα, του έγραφα αυτό που συχνά έλεγα σε άλλους γι' αυτόν: ότι ήταν "κατά τη γνώμη μου, το καλύτερο ανθρώπινο ον που γνώρισα ποτέ μου. Το καλύτερο παράδειγμα αυτού που μπορεί να γίνουν οι άνθρωποι και τι μπορούν να κάνουν με τη ζωή τους".

Η πρώτη μας συνάντηση έγινε στις αρχές του 1971... Αργότερα εκείνη την άνοιξη με τη δική μας ομάδα ομονοούντων (βλέπε «Ε», 12/11/09, σελ., 42), που περιελάμβανε τον Τσόμσκι κ.ά., πήγαμε στις διαδηλώσεις της Πρωτομαγιάς στην Ουάσιγκτον... Ο Howard (...) επέστρεψε στη Βοστόνη για μια διαδήλωση και τον αποκλεισμό του Ομοσπονδιακού Κτιρίου. Ποτέ δεν δημοσιοποίησα εκείνη την ιστορία. Ετσι, ιδού αυτή τώρα...

Μία ημέρα αργότερα, ο Howard Zinn ήταν ο τελευταίος ομιλητής σε μια μεγάλη διαδήλωση στο Πάρκο της Βοστόνης... Στο τέλος του λόγου του είπε: "Θα ήθελα να απευθυνθώ σε μερικά μέλη του ακροατηρίου, στους αστυνομικούς με πολιτικά ανάμεσά μας, τους πράκτορες των στρατιωτικών μυστικών υπηρεσιών, στους οποίους έχει ανατεθεί να μας παρακολουθούν. Εχετε αναλάβει το ρόλο της μυστικής αστυνομίας, να κατασκοπεύετε τους συμπατριώτες σας Αμερικανούς. Πρέπει να το ξανασκεφτείτε και να σταματήσετε. Δεν είσαστε υποχρεωμένοι να εκτελείτε τέτοιες διαταγές..." (σ.σ.: Είναι οι γνωστοί σε μας "λεβέντες" που πιάνονται πού και πού στα μπλόκα του ΚΚΕ στις διαδηλώσεις).

Αυτά τα λόγια τα πλήρωσε την επόμενη ημέρα, όταν καθόμασταν κατάχαμα πλάι πλάι στον αποκλεισμό του Ομοσπονδιακού Κτιρίου στη Βοστόνη... Στην αρχή η σχέση με την αστυνομία ήταν σχεδόν φιλική... Τότε ένας από τους αστυνομικούς ήρθε προς το μέρος του Zinn και είπε: "Είστε ο καθηγητής Zinn, δεν είναι έτσι;" Ο Howard είπε ναι και ο αστυνομικός έσκυψε και του έσφιξε το χέρι με ενθουσιασμό...

Ακούστηκε ένα σφύριγμα, οι αστυνομικοί άρχισαν να κινούνται σιγά σιγά προς τα εμπρός με τα μαύρα κλομπ σηκωμένα... Είδα ένα κλομπ να κατεβαίνει. Εβαλα τα χέρια μου πάνω από το κεφάλι μου με σφιγμένες τις γροθιές, το ραβδί, μήκους τεσσάρων ποδών (σ.σ.: 1,20 του μέτρου) χτύπησε τον καρπό μου με δύναμη. Ενα άλλο ραβδί χτύπησε τον ώμο μου... Τον Howard τον τραβούσαν σηκωτό πολλοί αστυνομικοί. Ο ένας του είχε ακινητοποιήσει τα χέρια πίσω στην πλάτη, ένας άλλος του τράβαγε το κεφάλι προς τα πίσω από τα μαλλιά. Κάποιος του είχε σκίσει το πυκάμισο στα δύο, υπήρχε αίμα στο γυμνό του στήθος... Δεν είδα να συλλαμβάνεται κανένας άλλος...

Ο Howard δεν ήταν ένας από τους διοργανωτές της διαμαρτυρίας, απλώς συμμετείχε όπως όλοι μας. Ομως, από τον τρόπο που τον μεταχειρίστηκαν (...) τα λόγια του κατ' ευθείαν προς τους αστυνομικούς στη συγκέντρωση της προηγούμενης ημέρας πρέπει να πάτησαν τον κάλο κάποιου... τελικά η αστυνομία αποχώρησε και φύγαμε και εμείς».

Σημείωση: Η επιλογή και η μετάφραση των αποσπασμάτων από το κείμενο του Daniel Ellsberg, ενός από τους σημαντικότερους και πιο θαρραλέους ανθρώπους της εποχής μας, που περιγράφει τη συμπεριφορά της εξουσίας των ΗΠΑ προς τον Howard Zinn, ενός από τους σημαντικότερους διανοητές της εποχής μας, έγινε από τον Νίκο Ράπτη, ο οποίος αφιερώνει αυτό το κείμενο στον κ. Χρυσοχοΐδη, στον Καρατζαφέρη και στους λοιπούς «προστάτες» των Ελλήνων πολιτών.

Αμερικανός με σθένος

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΥ

 

Η δύναμη των εξουσιών εξαρτάται απ' την υπακοή του λαού· όταν ο λαός παύει να υπακούει, η δύναμή τους εξαφανίζεται, είχε τονίσει ο Χάουαρντ Ζιν στην ομιλία του στην Αθήνα τον Μάιο του 2009.

Και είχε προσθέσει: «Είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε τη δύναμη του λαού, που μοιάζει να μην έχει δύναμη, αλλά όταν οι άνθρωποι οργανωθούν, όταν πάψουν να υπακούν, ξαφνικά αποκτούν δύναμη και τότε αρχίζουν να συμβαίνουν πράγματα. Τότε βλέπεις κυβερνήσεις να γκρεμίζονται, τυραννικά καθεστώτα να εξαφανίζονται».

Ηταν πραγματικά απ' τις «άλλες φωνές» των ΗΠΑ. Συγγραφέας του μνημειώδους «Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών (εκδ. «Αιώρα») στάθηκε μια ζωή απέναντι από την εξουσία, διαλύοντας τις ψευδαισθήσεις των πλείστων για αντιπροσωπευτική Δημοκρατία και κουραφέξαλα.

Γράφει στις «Διακηρύξεις Δημοκρατίας» (εκδ. «Εξάρχεια»): «Η αντιπροσωπευτική κυβέρνηση χρησιμοποιείται απ' τους ισχυρούς μιας κοινωνίας ως ένα δημοκρατικό προσωπείο, προκειμένου να ελέγχεται η κοινωνία και ως φράγμα απέναντι στις απαιτήσεις που απειλούν τα συμφέροντά τους»

Πώς μπορούν να οδηγηθούν οι πολίτες στην πολιτική ανυπακοή; Θεωρούσε ότι αυτό χρειάζεται σθένος. Το σθένος είναι μια δυναμική που προϋπάρχει στους ανθρώπους, για να εξωτερικευθεί, όμως, «χρειάζεται» έναν πραγματικά δυνατό, βαθύ θυμό, όπως συνέβη με τις φυλετικές διακρίσεις στον Νότο και με τον πόλεμο στο Βιετνάμ, οπότε οι Αμερικανοί ξεσηκώθηκαν και πέτυχαν, ό,τι πέτυχαν, διαπράττοντας ενέργειες πολιτικής ανυπακοής. Σήμερα, ως φαίνεται, η Γιουγκοσλαβία, το Ιράκ, το Αφγανιστάν, η Γάζα δεν συγκινούν Αμερικανούς, Ευρωπαίους και λοιπούς ανά τον κόσμο.

Πίστευε ότι οι ιδέες του Μαρξ γίνονται όλο και πιο φανερά λογικές, καθώς τα προβλήματα του καπιταλιστικού συστήματος οδηγούν σε εξοντωτικές ανισότητες και στη φρίκη του πολέμου. Πίστευε επίσης στον μακροχρόνιο αγώνα, στη δημιουργία μιας νέας συνείδησης, στον καλό αγώνα των αναρχικών.

«Οι αναρχικοί πιστεύουν ότι η κοινωνία πρέπει να είναι οργανωμένη με χίλιους διαφορετικούς τρόπους, ότι οι άνθρωποι πρέπει να συνεργάζονται στην εργασία και την ψυχαγωγία και να συγκροτούν μια όμορφη κοινωνία... ότι κάθε οργάνωση πρέπει να αποφεύγει την ιεραρχία, την εξουσία από τα πάνω· πρέπει να είναι δημοκρατική, συναινετική, να φτάνει σε αποφάσεις με συνεχή συζήτηση και επιχειρηματολογία». Ποιοι έφτιαξαν το Σύνταγμα των ΗΠΑ; Πενήντα πέντε πλούσιοι Αμερικανοί. Ούτε μαύροι ούτε γυναίκες ούτε Ινδιάνοι ούτε εργάτες. Πήραν τη φράση που υπήρχε στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας «στη ζωή, την ελευθερία και την επιδίωξη της ευτυχίας» και την άλλαξαν σε «στη ζωή, την ελευθερία και την περιουσία». Η Δημοκρατία παραδόθηκε πλέον στους έχοντες περιουσία. Η κυβέρνηση θεσπίστηκε για να διαφυλάξει τα συμφέροντα των πλούσιων λευκών. Ε, ακόμη το ίδιο συμβαίνει σήμερα. Και ας μην ξεχνάμε ότι τους πολέμους των ΗΠΑ δεν τους κάνουν ακραίοι συντηρητικοί όσο οι δημοκρατικοί πρόεδροι.

Οποιαδήποτε αδικία έχει διορθωθεί, αυτό -λέει- δεν συνέβη μέσω των κυβερνητικών διαδικασιών, δεν συνέβη μέσω της ψήφου, των εκλογών, όχι· συνέβη μόνον όταν οι πολίτες ξεσηκώθηκαν. Ετσι καταργήθηκε η δουλεία και όχι επειδή ο Αβραάμ Λίνκολν υπέγραψε τη Διακήρυξη της χειραφέτησης. Ξεκίνησε από μια μικρή ομάδα ανθρώπων - σκλάβων και εξελίχθηκε σε πανεθνικό Κίνημα με πράξεις πολιτικής ανυπακοής και παραβάσεις του νόμου.

Ισως ήταν από τους ελάχιστους διανοητές που χρησιμοποιούσε τη λέξη «ταξικός», λέξη που δεν διδάσκεται στα σχολεία. Ας μελετήσουν το έργο του όσοι φιλοδοξούν να γίνουν ιστορικοί, ας το φυλλομετρήσουν έστω, ειδικώς οι εγχώριοι μετανεωτερικοί (;), νεωτερικοί (;), τέλος πάντων όσοι προσπαθούν να κάνουν την Ιστορία γλυκανάλατη κι εύπεπτη σούπα, χωρίς αίματα, χωρίς ξεσηκωμούς, χωρίς βία.

Εγινε ιστορικός για να αλλάξει τον κόσμο και όχι τον χρόνο που έφτιαξε τον κόσμο, πεπεισμένος ότι ό,τι καλό έχει γίνει στην ανθρωπότητα προήλθε από τους αγώνες των απλών ανθρώπων.

Αποκάλυψε τον ψεύτικο πλουραλισμό, τις κίβδηλες ελευθερίες με τα οποία η εξουσία μας εξαπατά,σ Αμερικανός με σθένος, ενάντιος στους πλουτοκράτες και τους επαγγελματίες πολιτικούς. Οχι στα όπλα, έλεγε· ναι στον αγώνα των ανθρώπων. 

Εκ των έσω

Υπεύθυνος: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΡΙΑΝΤΗΣ

** ΙΝ MEMORIAM... Χάουαρντ Ζιν: «Ο άνθρωπος που με τα γραπτά του άλλαξε τη συνείδηση μιας γενιάς»... Ο άνθρωπος που πίστευε ότι «η αμερικανική δημοκρατία είναι δημοκρατία των τύπων και όχι της ουσίας»...

Ο Γιώργος Χ. Παπασωτηρίου στη «Βραδυνή»:

- «Είναι μια δημοκρατία της Γουόλ Στριτ. Μόνο σε δύο περιπτώσεις έχουμε στις ΗΠΑ στιγμές δημοκρατίας, οπότε ψηφίζονται και νόμοι υπέρ των μη προνομιούχων. Πρόκειται για τη δεκαετία του 1930 μετά το κραχ, όταν είχαμε το άγνωστο αμερικανικό εργατικό κίνημα, που πνίγηκε στο αίμα, και τη δεκαετία του 1960, όταν εκτυλίχθηκε το μεγάλο κίνημα των νέων κατά του πολέμου στο Βιετνάμ. Συνεπώς, η δημοκρατία υφίσταται τότε μόνο που το κίνημα των "κάτω" έρχεται με δύναμη για να ισορροπήσει κάπως τις ανισότητες και την αδικία των "πάνω"».

** ΜΕΤΑΠΛΑΣΗ... «Ο θυμός είναι η τελετή-διαβατήριο για να οδηγηθείς στη δημιουργία. Η ουσία είναι η μετάπλαση του θυμού σε δημιουργία», λέει ο Σωτήρης Χατζάκης, καλλιτεχνικός διευθυντής του ΚΘΒΕ...

Από συνέντευξη στη Βίκυ Χαρισοπούλου («Νέα»):

- «Τάσσομαι και θυμώνω μαζί τους. Το κίνημα του Δεκεμβρίου στο μήνυμά του ήταν συγκλονιστικό. Οι νέοι μάς έλεγαν πως τους οργανώνουμε ένα μέλλον που δεν τους περιέχει. Μόνο που έμειναν στον θυμό. Κι έτσι το κίνημα εξετράπη κι έσπαγε τις βιτρίνες του κόσμου. Αν δεν διαγνώσουμε και δεν προλάβουμε αυτόν τον θυμό, θα έχουμε τέτοιες εξελίξεις που δεν τις φανταζόμαστε».

- «Οταν αποκλείεις έναν νέο από το να μετέχει επί του μέλλοντός του, τότε η ζωή σου (της ίδιας της κοινωνίας) τελεί εν κινδύνω... Η λύση, το μέλλον, βρίσκεται κάτω από τις σκιές των αγαλμάτων. Κάτω απ' το έπος της πόλης».

Σημασία έχει να δρας

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΙΔΑΛΗΣ 

«Αυτό που μας μαθαίνει η Ιστορία είναι ότι ακόμα και η πιο μικρή δράση έχει σημασία...

Τα μεγάλα κοινωνικά κινήματα, που πετυχαίνουν κάτι, εμφανίζονται επειδή εκατομμύρια άνθρωποι κάνουν μικρά πράγματα. Σε συγκεκριμένες στιγμές στην Ιστορία, όλα αυτά τα μικρά πράγματα αθροίζονται και τότε κάτι καλό συμβαίνει, μια αλλαγή».

Από τα πιο φωτεινά και προοδευτικά μυαλά της Αμερικής, ο 88χρονος καθηγητής και ιστορικός Χάουαρντ Ζιν είναι ο συγγραφέας του θεμελιακού βιβλίου «Η ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών», αλλά και του θεατρικού μονολόγου «Ο Μαρξ στο Σόχο», που παιζόταν τρεις σεζόν εδώ με τον Αγγελο Αντωνόπουλο. Τον περασμένο Μάιο ήρθε στην Αθήνα και μίλησε στο Γαλλικό Ινστιτούτο με θέμα «Η δράση των πολιτών ως προϋπόθεση της δημοκρατίας». Αυτή η διάλεξη, με γενικό τίτλο «Από την Ιστορία στην πράξη», κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Αιώρα».

Ο ρηξικέλευθος Ζιν ασκεί έντονη κριτική στη δημοκρατία των ΗΠΑ και τις κυβερνήσεις της, που υπερασπίζονται τα συμφέροντα των προνομιούχων πάντα με «δημοκρατικές διαδικασίες» σε βάρος των πολλών. Στηλιτεύει τις συχνές στρατιωτικές επεμβάσεις της σε διάφορα μέρη με το πρόσχημα της... αποκατάστασης της δημοκρατίας (Κορέα, Βιετνάμ, Ιράκ). Για να επισημάνει ότι μόνο με ορισμένα κοινωνικά κινήματα, όπως αυτό των μαύρων ή εκείνο κατά του Βιετνάμ, πραγματοποιήθηκαν στις ΗΠΑ κάποιες σημαντικές αλλαγές προς όφελος αδικημένων πολιτών.

Στο βιβλιαράκι υπάρχουν υπάρχουν επίσης δυο ενδιαφέρουσες συνεντεύξεις του, στον Κωστή Παπαϊωάννου και στη Σώτη Τριανταφύλλου. Κι εδώ πρωτεύουν η δράση, η πολιτική ανυπακοή, η απόρριψη της βίας, η δημιουργία νέας συνείδησης, ο αγώνας μακροπρόθεσμα.

Ο μαχητικός Ζιν συγκινεί βαθύτατα τον αναγνώστη προς το τέλος, αναφερόμενος στη θανούσα γυναίκα του Ροζ, με την οποία έζησαν 63 χρόνια μαζί. «Η αγάπη που είχαμε ο ένας για τον άλλο δεν μειώθηκε όλα αυτά τα χρόνια... Είχαμε κοινά αισθήματα για τους καταπιεσμένους ανθρώπους παντού. Και οι δύο επιθυμούσαμε έναν καλύτερο κόσμο».

«Σκέτη απογοήτευση ο Μπ. Ομπάμα»

Στον ΧΡΟΝΗ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟΥ

Ο Χάουαρντ Ζιν είναι ο γνωστότερος ριζοσπάστης ιστορικός των ΗΠΑ, σημαντικός θεατρικός συγγραφέας και ιστορική φυσιογνωμία του αμερικανικού πολιτικού ακτιβισμού.

  Το βιβλίο του «Η ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών» έχει πουλήσει πάνω από 2 εκατ. αντίτυπα, ενώ το ντοκιμαντέρ του «Ο λαός μιλά», βασισμένο στο διάσημο βιβλίο του, προβάλλεται αυτές τις μέρες στην αμερικανική τηλεόραση, με τους συντηρητικούς να βάλλουν κατά της προβολής του σε κατάσταση παράνοιας.

**Ο διάσημος διανοούμενος και ακτιβιστής βρήκε πάντως το χρόνο να μας μιλήσει για την περιβόητη ομιλία του αμερικανού προέδρου στην απονομή του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης και για το τέλος του μήνα του μέλιτος του Ομπάμα.

* Προφανώς χρειαζόταν ένα βραβείο Νόμπελ Ειρήνης για να περιγράψει ο Ομπάμα με τους όρους της πολιτικής φιλοσοφίας και των διεθνών σχέσεων το αυτοκρατορικό του όραμα για τις ΗΠΑ. Συμφωνείτε;

- Ναι, στην ομιλία του κατά τη διάρκεια της απονομής του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης ο Ομπάμα προσπάθησε να μεταφέρει μια διανοητική έκφραση και να δώσει μια φιλοσοφική αιτιολόγηση για την κλιμάκωση των στρατιωτικών αποστολών στο Αφγανιστάν - δηλαδή προσπάθησε να ανατρέψει τις αρνητικές εντυπώσεις από την ειρωνεία του γεγονότος ότι έλαβε βραβείο ειρήνης ενώ διεξάγει πόλεμο. Επικαλέσθηκε τη θεωρία του «δίκαιου πολέμου» και την αντιπαράθεση μεταξύ «ρεαλισμού» και «ιδεαλισμού», αναφέρθηκε στον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και στον Γκάντι αλλά μίλησε ταυτόχρονα για την ανάγκη που υπάρχει ορισμένες φορές στον πραγματικό κόσμο για την διεξαγωγή πολέμου. Μια ομιλία γεμάτη αντιφάσεις. Ενας φίλος μου περιέγραψε τη γλώσσα της ομιλίας του Ομπάμα ως «διφορούμενη». Συμφώνησα ότι η γλώσσα ήταν σχετικά «διφορούμενη», αλλά οι ενέργειές του δεν είναι καθόλου διφορούμενες. Ετσι, όταν η γλώσσα είναι διφορούμενη αλλά οι πράξεις ξεκάθαρες, πρέπει να πούμε τα πράγματα με τις σωστές λέξεις. Η ομιλία του δεν ήταν «διφορούμενη» αλλά υποκριτική.

* Αναφέρθηκε και στον Κένεντι. Μάλιστα, ο Ομπάμα φαίνεται να έχει ένα είδος εμμονής με τον Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι και δεν χάνει ευκαιρία στις δημόσιες ομιλίες του να αναφέρεται στην πολιτική κληρονομιά του Κένεντι. Ποια είναι ακριβώς αυτή η κληρονομιά;

- Για τους αμερικανούς φιλελευθέρους (δηλαδή τους Δημοκρατικούς) ο Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι είναι μια ηρωική φιγούρα, εξιδανικευμένη σε βαθμό μεγάλων ιστορικών αναληθειών. Οπως ο Ομπάμα, ο Κένεντι ήταν μια χαρισματική προσωπικότητα, με τρομερή ευφράδεια και γοητεία. Αλλά όπως και στην περίπτωση του Ομπάμα, οι πολιτικές του ήταν καθεστωτικές και παραδοσιακές. Ξεκίνησε την κλιμάκωση του πολέμου στο Βιετνάμ, αυξάνοντας τον αριθμό των στρατευμάτων. Προχώρησε με το σχέδιο του Αϊζενχάουερ για την εισβολή της Κούβας και είπε ψέματα ενώπιον του λαού περί αυτού. Προς τιμήν του, αντιστάθηκε στις συμβουλές των στρατηγών του να βομβαρδίσει την Κούβα και διαπραγματεύτηκε με τον Χρουστσόφ. Αλλά διατήρησε έναν τεράστιο στρατιωτικό προϋπολογισμό. Οπως και με τον Ομπάμα, η ρητορική του (σε μια διάσημη ομιλία του στο American University στην Ουάσινγκτον φαινόταν να απομακρύνεται από μια μιλιταριστική προσέγγιση στις διεθνείς σχέσεις) ήταν σε αντίφαση με τις ενέργειές του. Ο Κένεντι κουβαλάει επίσης τη φήμη ότι υποστήριζε τα αιτήματα των μαύρων για ισότητα, αλλά στην πραγματικότητα δεν ήταν ποτέ διαθέσιμος να έρθει αντιμέτωπος με το σύστημα του φυλετικού διαχωρισμού έως τη στιγμή που οι μαύροι των ΗΠΑ άρχισαν ανά χιλιάδες τις μεγάλες διαδηλώσεις στον Αμερικανικό Νότο.

* Προασπίζοντας το δόγμα του «δικαίου πολέμου», ο Ομπάμα προέβη σε συγκρίσεις μεταξύ του Χίτλερ και της Αλ Κάιντα. Θα σχολιάζατε αυτήν τη σύγκριση αλλά και τη θέση του περί «δικαίου πολέμου»;

- Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος έχει τη φήμη «καλού πολέμου», και επειδή πράγματι υπήρξε ένα ηθικό στοιχείο στη διεξαγωγή αυτού του πολέμου -ο πόλεμος ενάντια στον ναζισμό- συχνά χρησιμοποιείται από τις ΗΠΑ για να δικαιολογούν τους πολέμους που έχουν διεξαγάγει από τότε και οι οποίοι δεν διαθέτουν κανένα ηθικό στοιχείο. Είναι μια πολύ έξυπνη συσκευή προπαγάνδας. Με αυτό τον τρόπο μετατρέπονται σε Χίτλερ όλοι οι εχθροί μας από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά και οποιαδήποτε προσπάθεια για διαπραγμάτευση χαρακτηρίζεται ως «κατευνασμός». Αλλά ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν στην πραγματικότητα βαθιά προβληματικός από την άποψη της ηθικής λόγω των φρικτών βομβαρδισμών που υπέστησαν άμαχοι πολίτες στη Γερμανία και την Ιαπωνία. Οσο για την θεωρία του «δικαίου πολέμου», ενώ ο Ομπάμα την επικαλέστηκε και παρουσίασε τις βασικές αρχές της (αυτοάμυνα, αναλογικότητα, αποφυγή θυμάτων πολιτών) δεν έκανε καμία προσπάθεια να την πλασάρει στο πλαίσιο του πολέμου που διεξάγεται στο Αφγανιστάν επειδή, στην πραγματικότητα, καμία από τις αρχές της δεν έχουν αντίκρισμα στον πόλεμο κατά του Αφγανιστάν.

* Πώς αντιδρά η κοινή γνώμη στις Ηνωμένες Πολιτείες γύρω από την αυξανόμενη συμμετοχή των αμερικανικών στρατευμάτων στο Αφγανιστάν;

- Η αμερικανική κοινή γνώμη έχει αντιταχθεί στον πόλεμο στο Αφγανιστάν. Δεν υπήρξε καμία λαϊκή απαίτηση για διεξαγωγή του πολέμου και σίγουρα για καμία κλιμάκωση. Αλλά μόλις σταλούν τα στρατεύματα και ξεκινήσει η εκστρατεία προπαγάνδας από τον Λευκό Οίκο και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, πολλοί άνθρωποι διστάζουν να διαμαρτυρηθούν. Γι' αυτό οι δημοσκοπήσεις της κοινής γνώμης εμφανίζουν τώρα μια μικρή πλειοψηφία να είναι υπέρ της κλιμάκωσης του πολέμου στο Αφγανιστάν. Αλλά αυτή η μικρή πλειοψηφία θα μειωθεί μόλις γίνει ξεκάθαρο ότι η αποστολή των στρατευμάτων δεν βοηθά την κατάσταση.

* Πρόσφατο ρεπορτάζ των «New York Times» αποκάλυψε τις εκτενείς διασυνδέσεις μεταξύ της εταιρείας Blackwater και της CIA στην πραγματοποίηση μυστικών επιδρομών στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Αλλη μια λαμπρή στιγμή για την αμερικανική δημοκρατία;

- Δυστυχώς, το μεγαλύτερο μέρος των πολιτών στις ΗΠΑ δεν γνωρίζει για τις διασυνδέσεις μεταξύ Blackwater και CIA και το όλο θέμα των ιδιωτικών εταιρειών που δρουν στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν δεν προβάλλεται από τα ΜΜΕ. Υπάρχει μια γενική αντίληψη ότι διεξάγεται μια καουμπόικη μορφή αισχρής κερδοσκοπίας, αλλά οι λεπτομέρειες είναι βαθιά κρυμμένες από τα μάτια του κοινού.

* Ποια είναι τα επιτεύγματα του Ομπάμα μέχρι τώρα στο εσωτερικό μέτωπο της χώρας;

- Στο εσωτερικό μέτωπο, ο Ομπάμα είναι μια σκέτη απογοήτευση για τους ανθρώπους που τον ψήφισαν. Δεν έχει υπάρξει καμία τολμηρή πρωτοβουλία, ασχέτως αν αφορά την οικονομική μεταρρύθμιση, το σύστημα υγείας ή τα συνταγματικά δικαιώματα. Διόρισε εξ αρχής συντηρητικούς οικονομικούς συμβούλους, παραδοσιακά μυαλά, ανθρώπους που κατείχαν εκτελεστικές θέσεις στους μεγάλους χρηματοοικονομικούς οργανισμούς, και με το που ανέλαβε τα ηνία της εξουσίας μοίρασε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια στις ίδιες τράπεζες και τις χρηματοπιστωτικές εταιρείες που ήταν υπεύθυνες με τις πράξεις τους για την οικονομική ύφεση. Στο θέμα του υγειονομικού συστήματος έχει αρνηθεί να προωθήσει την εφαρμογή του προτύπου που χρησιμοποιείται στη Γαλλία, στη Γερμανία και στις Σκανδιναβικές χώρες -και που είναι πολύ πιο αποδοτικό, πιο απλό, και πιο δίκαιο σύστημα υγείας από αυτό που διαθέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες (ένα σύστημα που είναι τόσο πανάκριβο ώστε πενήντα εκατομμύρια πολίτες να είναι ανασφάλιστοι). Αντί αυτού, έχει κάνει τον ένα συμβιβασμό μετά τον άλλον σε βαθμό που η μεταρρύθμιση του συστήματος είναι πολύ αδύναμη και αναγκάζει τους ανθρώπους να αγοράζουν ασφάλεια από τις ασφαλιστικές εταιρείες, που ήταν και από τους μεγαλύτερους χρηματοδότες της πολιτικής εκστρατείας του Ομπάμα.

* Θα λέγατε ότι η περίοδος του «μήνα του μέλιτος» για τον Ομπάμα έληξε;

- Ο «μήνας του μέλιτος» έχει λήξει για πολλούς από τους υποστηρικτές του. Ομως υπάρχουν ακόμα εκείνοι που διατηρούν την ελπίδα με τον τρόπο του νεόνυμφου που, ενώ η νύφη έχει ανακαλύψει ότι είναι ανίκανος, αυτός ισχυρίζεται με ευγλωττία ότι θα επανακτήσει τη δύναμή του, αλλά δίχως να μπορεί να παρουσιάσει κανένα πραγματικό στοιχείο για να στηρίξει τα λόγια του. Είναι ώρα για διαζύγιο. 

* Στην Ελλάδα, ο Χάουαρντ Ζιν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής. Ο μονόλογός του «Ο Μαρξ στο Σόχο» παιζόταν επί 4 χρόνια με τον Αγγελο Αντωνόπουλο στο ρόλο του Μαρξ. Ενώ τον Μάιο είχε επισκεφθεί την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο της 6ης Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου και μίλησε με θέμα «Η δράση των πολιτών ως προϋπόθεση της δημοκρατίας», ουσιαστικά τον πυρήνα της πολιτικής του σκέψης.

Βιβλία του στα ελληνικά

«Η ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών» (εκδόσεις Αιώρα), 

«Από την Ιστορία στην πράξη» (εκδόσεις Αιώρα), 

«Ο Μαρξ στο Σόχο» (εκδόσεις Αιώρα), «Τρομοκρατία και πόλεμος» (εκδόσεις Scripta), 

«Διακηρύξεις ανεξαρτησίας» (εκδόσεις Εξάρχεια).

ΜΚΟ: το χρώμα του χρήματος

Της ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΣΙΟΥΤΗ, Εφημερίδα Ελευθεροτυπία

Στελέχη της Ν.Δ. και φίλοι βρίσκονται πίσω από τις ΜΚΟ με τις μεγαλύτερες χρηματοδοτήσεις, σύμφωνα με τα στοιχεία της τελευταίας πενταετίας, που έχει η αρμόδια διεύθυνση του υπουργείου Εξωτερικών. Η οργάνωση «Ευρωπαϊκή Προοπτική», δημιούργημα του Παντελή Σκλια, στενού φίλου και συνεργάτη του πρώην υφυπουργού Εξωτερικών και αρμόδιου για τις ΜΚΟ, Ευριπίδη Στυλιανίδη, έλαβε περισσότερα από πέντε εκατομμύρια ευρώ σε τρία χρόνια.

Ο -επίσης- φίλος του υφυπουργού, καθηγητής του Δημοσίου Δικαίου, Σπύρος Φλογαΐτης, εξασφάλισε 2.053.000 ευρώ για τη ΜΚΟ του (στην οποία δήλωνε ότι εργαζόταν ο Ευρ. Στυλιανίδης, στο βιογραφικό του), ενώ η ΜΚΟ της Εκκλησίας «Αλληλεγγύη» χρηματοδοτήθηκε με περισσότερα από 3 εκατομμύρια ευρώ για το ίδιο διάστημα, παρά τις δημόσιες κατηγορίες που είχαν αρχίσει να διατυπώνονται σε βάρος της.

Η διάθεση μέρους του ΑΕΠ για ανθρωπιστική και αναπτυξιακή δράση, στις χώρες που υποφέρουν, αποτελεί εδώ και μερικά χρόνια υποχρέωσή μας ως χώρας της Ε.Ε. Τα ποσά που δίνονται ετησίως δεν είναι τεράστια. Οι αμφιβολίες που υπάρχουν αφορούν το εάν κατευθύνονται εκεί που υπάρχουν πραγματικές ανάγκες, καθώς για πολλούς εκπροσώπους του ελληνικού δαιμονίου οι ΜΚΟ έχουν γίνει επάγγελμα.

Το έργο των περισσοτέρων δεν ελέγχεται και συχνά η αποτελεσματικότητα και η διαφάνεια αφήνονται στη διακριτική τους ευχέρεια. Οσο για το είδος της ελληνικής ανθρωπιστικής βοήθειας; Σε πολλές περιπτώσεις δεν πρόκειται για το αναμενόμενο: δηλαδή επισιτιστική και φαρμακευτική βοήθεια στους λαούς που χειμάζονται και πραγματικά αναπτυξιακά έργα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΕΞ, έχουμε «ταράξει» διάφορους λαούς στα σεμινάρια: «Εκπαίδευση εμπειρογνωμόνων στη χρηστή διακυβέρνηση στο Σουδάν», «Εκπόνηση σχεδίων για την προώθηση κοινωνικά δίκαιου τουρισμού στη Συρία» και «Παροχή ψυχολογικής υποστήριξης στο Πακιστάν», είναι μερικές από τις δράσεις των ΜΚΟ που χρηματοδοτήθηκαν αδρά από τη Ν.Δ. την τελευταία πενταετία.

Επίσης, παρ' ότι σχεδόν όλες οι ΜΚΟ που χαρακτηρίστηκαν «πράσινες» σταμάτησαν να χρηματοδοτούνται από την κυβέρνηση Καραμανλή και τη θέση τους πήραν οι «γαλάζιες», υπάρχουν και κάποιες που διατηρούν εξίσου φιλικές σχέσεις με τις δύο κυβερνήσεις, εξασφαλίζοντας μόνιμη και σταθερή παρουσία. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις: το Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου, του Δ. Τσάτσου, η HUMANET, της αδελφής και του γαμπρού του πρώην υφυπουργού Περιβάλλοντος, Στ. Καλογιάννη, και η IOCC, με την οποία πρωτοεμφανίστηκε στα ελληνικά πράγματα ο Αλεξ Ρόντος, φίλος και πρώην συνεργάτης του Γιώργου Παπανδρέου.

Οι χρυσές ΜΚΟ

Η ΜΚΟ «Ευρωπαϊκή Προοπτική» έλαβε 5.693.000 ευρώ, από τα οποία τα 5.064.000 στην περίοδο 2005-2007. Ο συνεργάτης του Ευρ. Στυλιανίδη, επικεφαλής και δημιουργός της ΜΚΟ, φρόντισε να βγάλει το όνομά του από την ταυτότητά της, καθώς το 2007 έγινε γραμματέας Νέας Γενιάς. Εκεί τον τοποθέτησε και πάλι ο φίλος του από τα χρόνια της ΟΝΝΕΔ, όταν έγινε υπουργός Παιδείας. Τα χρήματα που πήρε η «Ευρωπαϊκή Προοπτική», σύμφωνα με τα όσα δηλώνει επισήμως στο ΥΠΕΞ, τα διέθεσε για διάφορα έργα, όπως «μεταφορά τεχνογνωσίας για ανάπτυξη της κοινωνικής επιχειρηματικότητας», «υποστήριξη επιστροφής προσφύγων από το Κοσσυφοπέδιο», αλλά και «ανασυγκρότηση κοινωνικών δομών και παροχή ψυχολογικής υποστήριξης στο Πακιστάν». Βασικό πεδίο δράσης της είναι οι χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας.

Η ΜΚΟ «Ευρωπαϊκό Κέντρο Δημοσίου Δικαίου» του καθηγητή Σπ. Φλογαΐτη πήρε 2.053.000 ευρώ για έργα όπως «επιμόρφωση νομικών για το κράτος δικαίου στο Αζερμπαϊτζάν», «παράρτημα της ΜΚΟ στο Ιράν», «εκπαίδευση δικαστών στη Νότια Αφρική», «εκπαίδευση στη χρηστή διακυβέρνηση στο Σουδάν» για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Αμερική, την Ευρώπη, την Ασία, την Ωκεανία και την Αφρική κ.ά. Πολλά από αυτά πραγματοποιήθηκαν στη Ροδόπη.

Η ΜΚΟ «Αλληλεγγύη», κάτω από την ομπρέλα της Εκκλησίας, με διευθυντή τον Δ. Φουρλεμάδη, εξασφάλισε περισσότερα από 3 εκατομμύρια ευρώ για τα οποία κλήθηκε να λογοδοτήσει έπειτα από καταγγελίες που έγιναν. Τα δικαιολογητικά που έφερε στο ΥΠΕΞ δεν κρίθηκαν ικανοποιητικά και ανάγκασαν την τότε υπ. Εξωτερικών Ντόρα Μπακογιάννη να παραπέμψει την υπόθεση στη Δικαιοσύνη.

Ο διευθυντής της «Αλληλεγγύης» Δ. Φουρλεμάδης έδειχνε μια προτίμηση στην έδρα του αρμόδιου υφυπουργού για την προμήθεια της επισιτιστικής βοήθειας, ενώ μαζί είχαν επισκεφτεί καταυλισμούς Ποντίων στη Ροδόπη, όπου μοίρασαν τόνους τρόφιμα.

Παρά τον εξοβελισμό των χαρακτηρισμένων «πράσινων» ΜΚΟ, το «Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου» του συνταγματολόγου και πρώην ευρωβουλευτή του ΠΑΣΟΚ, Δ. Τσάτσου, δεν κόπηκε από τις χρηματοδοτήσεις. Επί Ν.Δ. έλαβε 1.198.000 ευρώ για: «δράσεις ευαισθητοποίησης για την υποστήριξη των μεταρρυθμίσεων στο θέμα της ασφάλειας στην Αρμενία», «εκπαίδευση εμπειρογνωμόνων στη χρηστή διακυβέρνηση στο Σουδάν», «υποστήριξη σε θέματα διαμόρφωσης πολιτικών και εφαρμογής τους στο Κιριμπάτι και στην Τζαμάικα», «εκπόνηση σχεδίου και εφαρμογή δράσεων για την προώθηση κοινωνικά δίκαιου τουρισμού στη Συρία», «πρόγραμμα εκπαίδευσης δικαστών στη Νότια Αφρική» κ.ά.

Εντύπωση κάνει και η χρηματοδότηση της ΜΚΟ του Αλ. Ρόντου (όχι με υπέρογκα ποσά) για έργα στη Γεωργία, όπου εργαζόταν ως σύμβουλος του προέδρου της χώρας. *

Κράτος και Εκκλησία: Επικίνδυνες σχέσεις

ΚΕΙΜΕΝΟ | ΝΤΙΝΑ ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ (dida@enet.gr) ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗ | ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΤΤΑΡΙΔΗΣ (artcutphoto@gmail.com), Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία

Ολες οι σχέσεις εξελίσσονται με το χρόνο. Ακόμα και οι πιο στενές, όπως της μητέρας με το παιδί της, με τον καιρό οδεύουν προς την αμοιβαία ανεξαρτητοποίηση. Αλλιώς, η μητέρα αποδεικνύεται τυραννική και το παιδί καταλήγει ένας μπούλης και μισός. Στις σχέσεις Εκκλησίας - κράτους, η μητέρα (αν και δεν συνεισέφερε ιδιαίτερα στη γέννηση του κράτους) είναι σίγουρα η Εκκλησία. Το παιδί μένει να δούμε αν θα συνεχίσει να είναι μαμόθρεφτο...

Πιστεύοντας, όπως κι εσείς, ότι η θρησκεία είναι ένα ζήτημα που αφορά αποκλειστικά τον κάθε άνθρωπο και το θεό του, ότι κανείς δεν χρωστάει λογαριασμό σε κανέναν για την πίστη ή τη θρησκεία του, ότι οι νομοθετικές εξουσίες της κυβέρνησης μπορούν να αφορούν πράξεις μόνο και όχι απόψεις, σέβομαι απόλυτα την απόφαση ολόκληρου του αμερικανικού λαού, που όρισε ότι οι νομοθέτες του δεν θα φτιάξουν κανέναν νόμο που θα στηρίζει την εγκαθίδρυση κάποιας θρησκείας ή θα απαγορεύει την ελεύθερη άσκησή της, χτίζοντας έτσι ένα τείχος διαχωρισμού ανάμεσα σε Εκκλησία και κράτος».
Μ' αυτήν τη φράση από μια επιστολή του προς την Ενωση Βαπτιστών του Ντάνμπουρι, ο πρόεδρος των ΗΠΑ
Τόμας Τζέφερσον προσδιόρισε την έννοια του «χωρισμού Εκκλησίας και κράτους». Αυτά στην Αμερική του 1802. Στην Ελλάδα του 2010 ακόμα το συζητάμε.
Η σχέση κράτους και Εκκλησίας (μία είναι η Εκκλησία όταν αναφερόμαστε σε τέτοια ζητήματα, η Ορθόδοξη) είναι παλιά όσο και το κράτος που γεννήθηκε μετά την Επανάσταση του 1821. Από τότε το κράτος εναγκαλίστηκε την Εκκλησία και εκείνη ανταπέδωσε τον εναγκαλισμό σε έναν νομοθετικό και πολιτικό δεσμό τόσο ισχυρό, που καμία κυβέρνηση δεν μπόρεσε να θίξει. Κάθε τόσο, από τη συνταγματική αναθεώρηση του '75 και μετά, κυβερνήσεις μάταια προσπαθούν να «αναθεω- ρήσουν», να «επαναπροσδιορίσουν» ή, έστω, να «επαναδιατυπώσουν» αυτές τις σχέσεις. Η τελευταία προσπάθεια της καινούργιας κυβέρνησης για φορολόγηση της εκκλησιαστικής περιουσίας και οι οργίλες αντιδράσεις της εκκλησιαστικής ιεραρχίας (που εσχάτως ζητά και επιστροφή χρημάτων από το κράτος), αναδεικνύουν για άλλη μια φορά το ακανθώδες σύμπλεγμα, που ξεκινά από το σύνταγμα και φτάνει μέχρι την καθημερινότητά μας.
Πόσο πολύ έχει παρεισφρήσει η Ορθόδοξη Εκκλησία στη ζωή μας; Αρκεί να δείτε τους βουλευτές που σηκώνουν το χέρι για να ορκιστούν μπροστά σε ιερείς. Ή τις εικόνες του Χριστού στα δικαστήρια (όπου μπορεί να έχει κατοχυρωθεί η εναλλακτική του πολιτικού όρκου, αλλά κανένας σώφρων δικηγόρος δεν θα σας συμβουλέψει να τον επιλέξετε). Ή τη μεγάλη διαμάχη του εκάστοτε υπουργού Εθνικής Παιδείας ΚΑΙ Θρησκευμάτων για την καθιέρωση του μαθήματος σεξουαλικής αγωγής στα σχολεία, η οποία προαναγγέλλεται και παραπέμπεται στις ελληνικές καλένδες από το 1964. Αυτά, όμως, είναι η επιφάνεια των πραγμάτων, συμβολικές κινήσεις που στόχο έχουν να δείχνουν σε κάθε ενδιαφερόμενο τη δύναμη της Εκκλησίας και του ποιμνίου της, αυτού που ο αείμνηστος Χριστόδουλος αποκαλούσε «Δεξιά του Κυρίου».
Μια δύναμη που όλες οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν πως οδεύει προς τον εκφυλισμό, ωστόσο καμία κυβέρνηση δεν πήρε το ρίσκο να αμφισβητήσει στην πράξη. Τρία χρόνια μετά το σκάνδαλο που ξέσπασε στους κόλπους της Εκκλησίας, ένα άλλο σκάνδαλο ξεσπά το 2008. Βατοπέδι. Ξανά στο προσκήνιο οι δεσμοί της Εκκλησίας με το κράτος, ξανά στη δημόσια διαβούλευση η εξουσία που ο Κλήρος έχει από το Σύνταγμα και τη νομολογία, ξανά επί τάπητος το ερώτημα εάν έφτασε η ώρα για το χωρισμό τους, ξανά το ερώτημα «είναι ώριμη η ελληνική κοινωνία;».
Ο βουλευτής τής τότε αξιωματικής αντιπολίτευσης Νίκος Σηφουνάκης μιλάει στην «Ελευθεροτυπία» για την «τριτοκοσμική σχέση κράτους - Εκκλησίας» και προσθέτει: «Εξαιτίας της ατολμίας χάθηκαν ευκαιρίες στη συνταγματική αναθεώρηση. Με λυπεί να παρουσιάζει η χώρα μας ανά την υφήλιο την εικόνα ενός θεοκρατικού κράτους κατά την έναρξη των εργασιών της Βουλής. Μόνο με το Ιράν συγκρινόμαστε. Ούτε καν με την Τουρκία του Κεμάλ, που καθιέρωσε το λαϊκό κράτος».
Μόνο που ο βουλευτής «ξεχνάει» πως στη διαδικασία της αναθεώρησης συμμετείχε και το δικό του κόμμα, με εισηγητές δύο κορυφαίους συνταγματολόγους, που και οι δύο δήλωναν: «Δεν πρέπει να υπάρξει διαχωρισμός κράτους - Εκκλησίας. Θεωρούσαμε επιβεβλημένο αυτόν το διαχωρισμό τον καιρό που στην Ελλάδα είχαμε βαρύτατες προσβολές των δημοκρατικών δικαιωμάτων και ειδικά του δικαιώματος της θρησκευτικής συνείδησης».
Δεν φυλακίζουμε, λοιπόν, πια τους αντιρρησίες συνείδησης Μάρτυρες του Ιεχωβά, και όλα τα προβλήματα έχουν λυθεί; Δύο χρόνια πριν, ο αρχηγός τής τότε αξιωματικής αντιπολίτευσης σε συνέντευξή του («Ελευθεροτυπία», 5/11/08) τίθεται με σαφήνεια υπέρ μιας «συνολικής αναθεώρησης των σχέσεων κράτους και Εκκλησίας, έτσι ώστε να κατοχυρωθεί πλήρως η ανεξαρτησία του ενός απέναντι στον άλλο» και δεσμεύεται ότι «θα επανεξεταστούν όλες οι ειδικές φορολογικές ρυθμίσεις που αφορούν την Εκκλησία». Εγκριτοι νομικοί περιγράφουν το καθεστώς «φορολογικού παραδείσου που απολαμβάνουν η Εκκλησία και οι μονές, νομικά όμοιο με αυτό off shore εταιρειών στη Λιβερία ή στον Παναμά».
Πόσο αλλάζουν πολλοί πολιτικοί και κόμματα όταν βρεθούν στην κυβέρνηση; Τον περασμένο Δεκέμβριο, μετά τη δήλωση του υπουργού Οικονομικών, ο οποίος είχε χαρακτηρίσει την Εκκλησία «κοινωφελές ίδρυμα», ο πρωθυπουργός -πλέον- Γιώργος Παπανδρέου προσκαλεί τον Αρχιεπίσκοπο στο υπουργικό συμβούλιο και οι δύο τους δηλώνουν ότι επιθυμούν τη συνεργασία κυβέρνησης - Εκκλησίας. Ο κ. Παπανδρέου διαβεβαίωσε τον κ. Ιερώνυμο ότι θα προηγηθεί διάλογος για τις τυχόν αλλαγές και συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών.
Και όμως, υπάρχουν κάποιοι που δεν αλλάζουν θέση. Είναι οι νομικοί της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και του Πολίτη (ΕΕΔΑΠ). Αυτοί οι «αυτόκλητοι και αυτοσχέδιοι μάγοι της αλλοτρίωσης», όπως τους χαρακτηρίζει η Διαρκής Ιερά Σύνοδος, είναι η παλαιότερη μη κυβερνητική οργάνωση προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που υπάρχει στην Ελλάδα. Ιδρύθηκε το 1953 και, έκτοτε, στο προεδρείο της στρατεύθηκαν προσωπικότητες, όπως Αλέξανδρος Σβώλος, Στρατής Σωμερίτης, Αγνή Ρουσοπούλου, Αριστόβουλος Μάνεσης.
Η δικτατορία του 1967 διέλυσε την ΕΕΔΑΠ, η οποία ανασυγκροτήθηκε στο τέλος του 1974. Και εσχάτως προκαλεί πονοκεφάλους στην εκκλησιαστική ιεραρχία, σύμφωνα με την οποία επιδιώκει τη «βάναυση μετατροπή της χώρας σε άθρησκη πολιτεία, χωρίς, βέβαια, τη συναίνεση του λαού». (σ.σ.: Ο λαός και η άποψή του εκδηλώθηκαν εκτενώς μετά το σκάνδαλο του Βατοπεδίου. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσίευσε το «Εθνος της Κυριακής», υπέρ του διαχωρισμού κράτους - Εκκλησίας τάχθηκε το 61,6% των πολιτών, ενώ το 88,5% τάσσεται υπέρ της φορολόγησης της εκκλησιαστικής περιουσίας. Σε έρευνα της «Κυριακάτικης Ελευθε- ροτυπίας», την ίδια περίοδο, 48% των πολιτών υποστηρίζουν το διαχωρισμό.) Πώς η χώρα θα γίνει πολιτεία; Και πώς σκέφτονται να την αλλοτριώσουν οι μάγοι; Τους αναζητήσαμε στα λημέρια τους, εκεί όπου επεξεργάστηκαν το μοναδικό ολοκληρωμένο σχέδιο νόμου για το διαχωρισμό κράτους - Εκκλησίας.
«Πώς αντιλαμβανόμαστε ότι ένα κράτος δεν είναι κοσμικό; Παρατηρούμε την Ελλάδα». Την πρώτη φορά που το άκουσα αυτό κεραυνοβολήθηκα, μέχρι που ο καθηγητής μας Συγκριτικού Συνταγματικού Δικαίου στο πανεπιστήμιο του Μονπελιέ άρχισε να μας εξηγεί: εικόνες του Χριστού κοσμούν σχολεία, δικαστήρια και δημόσιες υπηρεσίες, οι βουλευτές δίνουν θρησκευτικό όρκο, το μάθημα των θρησκευτικών είναι υποχρεωτικό, η βλασφημία συνιστά ποινικό αδίκημα.
  Στην Ελλάδα, η ευλάβεια παύει να είναι ιδιωτική υπόθεση και μετατρέπεται σε δημόσια                      υποχρέωση, ιδιαίτερα για τους δημοσίους υπαλλήλους. Και, μάλιστα, οι ένστολοι                                 υποχρεώνονται να παρίστανται σε θρησκευτικές τελετές ως εκπρόσωποι του                                       κρατικού μηχανισμού                                                                                                                           Τι σχέση έχουν οι πρακτικές αυτές με τη θρησκευτική πίστη του καθενός και την άσκηση της θρησκευτικής του λατρείας; Μας απαντά η δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων Κλειώ Παπαπαντολέων: «Καμία. Οι πρακτικές αυτές αποτελούν την πανηγυρική διακήρυξη (από την πλευρά του κράτους) της πρωτοκαθεδρίας της χριστιανικής ορθόδοξης θρησκείας. Το πρόβλημα αφορά τη θρησκευτική ελευθερία των ανθρώπων σε ένα περιβάλλον του οποίου η καθημερινότητα κυριαρχείται από την επιβολή και υποβολή της ορθόδοξης πίστης. Και δεν αναφερόμαστε αποκλειστικά στους "μη ορθόδοξους", αλλά και στη στατιστικά αδιόρατη, πλην ποιοτικά και ποσοτικά εξαιρετικά κρίσιμη μερίδα συμπολιτών μας, που ναι μεν τυπικά ανήκουν στο ποίμνιο, αλλά συνειδησιακά είτε είναι εκτός είτε τοποθετούν το ζήτημα της πίστης τους στο αυστηρώς ιδιωτικό τους πεδίο».
Η αφετηρία αυτού του ασφυκτικού εναγκαλισμού θρησκείας και πολιτικής τοποθετείται συμβατικά στα 1833, όταν με βασιλικό διάταγμα η Εκκλησία της Ελλάδος αποσπάσθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τέθηκε υπό την εξουσία του Βασιλείου της Ελλάδος, ως κλιμάκιο του διοικητικού του μηχανισμού. Από τότε μέχρι σήμερα δεν έχουν επέλθει παρά μόνον ελάχιστες ουσιώδεις μεταβολές, όπως θα μας εξηγήσει ο νομικός Μιχάλης Τσαπόγας. «Μετά τη συνταγματική αναγνώριση "επικρατούσης θρησκείας" το 1844, όλοι επαναπαύθηκαν στο καθεστώς πολιτειοκρατίας, το οποίο εξασφάλιζε στη μεν Πολιτεία τη δυνατότητα ασφυκτικού ελέγχου, στη δε Εκκλησία το προνόμιο δημόσιου οργανισμού. Οι παρενέργειες δεν άργησαν να φανούν: η μεν Πολιτεία καθηλώθηκε σε χρόνιες νομοθετικές αγκυλώσεις για μια σειρά από πεδία που θα έπρεπε να ανήκουν στη δική της αποκλειστική αρμοδιότητα (οικογενειακό δίκαιο, εκπαίδευση, ελευθερία θρησκευτικών μειονοτήτων), η δε Εκκλησία υποχρεώθηκε σε απόκλιση από τους δικούς της κανόνες για σειρά από θέματα που ανάγονται στην εσωτερική της οργάνωση».
Η Μεταπολίτευση, που ευαγγελίστηκε σαρωτικές αλλαγές στην οργάνωση και τις δομές της χώρας, έφερε την Πολιτεία πιο κοντά παρά ποτέ σε ένα διαζύγιο με την Εκκλησία. «Παρά ταύτα, ο νομοθέτης δεν έκανε το μεγάλο βήμα» παρατηρεί ο Μιχάλης Τσαπόγας. «Ακόμη και στα πρακτικά του Συντάγματος του 1975 οι πάντες παραδέχονται ότι χρειάζονται μείζονες αλλαγές και αμφιβάλλουν μόνο για την προοπτική κοινωνικής αποδοχής τους. Η διστακτικότητα αυτή οφείλεται κυρίως στη σφοδρή αντίδραση της ίδιας της Εκκλησίας, η οποία εκτιμά ότι ενδεχόμενη αναθεώρηση της διασύνδεσής της με το κράτος θα διετάρασσε βιαίως τη σχέση της με την κοινωνία και το έθνος: εκτίμηση αβάσιμη, καθώς η ισχύς των θρησκειών δεν στηρίζεται στην πολιτειακή τάξη προβαδίσματος, παρά μόνο στην παράδοση και την πειθώ».
Ο Δημήτρης Χριστόπουλος είναι ένα από τα ονόματα που συναντά κανείς συχνά στις εφημερίδες της ακροδεξιάς και στις φασιστικές ιστοσελίδες. Σχεδόν επικηρυγμένος από τους «πατριώτες», ο επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου είναι ο πρόεδρος της ΕΕΔΑΠ. Και αν -όπως λέγουν οι ιεράρχες, όπως υποστηρίζουν κυβερνώντες συνταγματολόγοι και όπως βοούν οι εθνικιστές- πρόβλημα με την Εκκλησία δεν υπάρχει, μήπως είστε απλώς εμμονικοί εναντίον της Ορθοδοξίας, κύριε πρόεδρε; «Το πρώτο πρόβλημα αφορά το έλλειμμα λογοδοσίας που εδράζεται στις λεγόμενες "υπόγειες διαδρομές" κράτους - Εκκλησίας μέσα σε κραυγαλέες λογιστικές και θεσμικές ανεπάρκειες» επισημαίνει ο καθηγητής. «Οι ανεπάρκειες αυτές αναδείχθηκαν με τον πλέον τραυματικό για το πολίτευμα τρόπο στο λεγόμενο σκάνδαλο Βατοπεδίου. Οι "υπόγειες διαδρομές" αφορούν άτυπες σχέσεις και δίκτυα εκκλησιαστικών ταγών με κρατικούς αξιωματούχους, από τα σχολεία και τα υπουργεία ώς τα δικαστήρια».
Ο Νίκος Αλιβιζάτος είναι καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εις εκ των... ζηλωτών για τη «βάναυση μετατροπή της χώρας σε άθρησκη πολιτεία». Ο... σατανικός αυτός σκοπός παρουσιάστηκε με τη μορφή σχεδίου νόμου τον Οκτώβριο του 2005. Τι έγινε με την πρότασή σας, κύριε καθηγητά; τον ρωτήσαμε.
«Την υιοθέτησαν αυτούσια και την κατέθεσαν λίγο αργότερα στη Βουλή ο Στέφανος Μάνος και ο Ανδρέας Ανδριανόπουλος, ανεξάρτητοι βουλευτές, εκλεγμένοι τότε με το ΠαΣοΚ. Το ΚΚΕ και ο Συνασπισμός ακολούθησαν, αφού επέφεραν μερικές μικροαλλαγές. Η
Ν.Δ. και το ΠαΣοΚ απέρριψαν την πρόταση με το σκεπτικό ότι θα έπρεπε τάχα να προηγηθεί αναθεώρηση του Συντάγματος. Η Μαριέττα Γιαννάκου, πάντως, αρμόδια υπουργός τότε, μίλησε με νόημα για τη "διαπλοκή" που υπάρχει "σε πάρα πολλούς χώρους" και για την οποία υπεύθυνοι είναι προ πάντων οι άνθρωποι και λιγότερο οι νόμοι».
  Η... Δεξιά του Κυρίου, εκτός από προσευχές, διαθέτει και ψήφους. Και εάν ελάχιστοι πολιτικοί          μπορούν να επιβιώσουν πολιτικά αντλώντας ψήφους μόνο από τις ενορίες, το σίγουρο είναι ότι         σε κανέναν δεν κακοφαίνονται μερικές ψήφοι παραπάνω με άρωμα κεριού και λιβανιού                     Ο διαχωρισμός Εκκλησίας - κράτους, για άλλη μια φορά, δεν πέρασε από την ελληνική Βουλή· ωστόσο, έχει ενδιαφέρον ότι αρκετά από τα επί μέρους σημεία της πρότασης πέρασαν. Ο καθηγητής Αλιβιζάτος κάνει τον απολογισμό:
* Καταργήθηκε η απαλλαγή των κληρικών και των μοναχών από τη στρατιωτική τους υποχρέωση.
* Θεσμοθετήθηκε η δυνατότητα αποτέφρωσης των νεκρών με νόμο. Η έκδοση, πάντως, του σχετικού διατάγματος καθυστέρησε - και η σχετική ρύθμιση δεν έχει ακόμη εφαρμοσθεί.
* Καταργήθηκε η εμπλοκή του επιχώριου μητροπολίτη στην αδειοδότηση ναών και ευκτήριων οίκων.
* Απαγορεύθηκε η εξομολόγηση μαθητών μέσα στα σχολεία. Αντίθετα, παραμένει υποχρεωτική η κατηχητική διδασκαλία του μαθήματος των θρησκευτικών.
* Το κράτος ανέλαβε την ανέγερση μουσουλμανικού τεμένους στην Αθήνα, ιδίαις δαπάναις.
Ενα από τα πλέον ακανθώδη ζητήματα στην υπόθεση του διαχωρισμού κράτους - Εκκλησίας είναι η οικονομική τους εμπλοκή. Ο Γιάννης Κτιστάκις, λέκτορας στη Νομική Σχολή Κομοτηνής, κάνει τον απολογισμό της σύνδεσης Πολιτείας και Εκκλησίας και είναι κατηγορηματικός: «Δεν υπάρχει κανένα "λογιστικό" υπόλοιπο. Δεν χρωστάει η Πολιτεία στην Εκκλησία από το παρελθόν». Η ιεραρχία της Εκκλησίας ισχυρίζεται ότι καλώς οι ιερείς της πληρώνονται από τον δημόσιο κορβανά, αφού αυτό είναι το αντιστάθμισμα της σταδιακής αφαίρεσης μεγάλης ακίνητης εκκλησιαστικής περιουσίας χωρίς αποζημίωση. Ανακριβής ο ισχυρισμός, κατά τον κύριο Κτιστάκι: «Η σύμβαση του 1952 ήταν αμφοτεροβαρής: το κράτος απέκτησε την κυριότητα αγροτεμαχίων και βοσκοτόπων εκτός Αττικής (αξίας 97 δισεκατομ- μυρίων δραχμών) έναντι ίσης αξίας αστικών ακινήτων και μετρητών που απέκτησε η Εκκλησία».
Ο ίδιος ο Αρχιεπίσκοπος υποστηρίζει πως «το μεγαλύτερο μέρος της Αθήνας παραχωρήθηκε από την Εκκλησία στο κράτος ή αυτό την άρπαξε με διάφορους τρόπους». Τι απαντάτε σ' αυτό, κύριε Κτιστάκι; «Ούτε τούτο είναι απολύτως ακριβές. Ο Αρχιεπίσκοπος έχει αναφέρει ως παραδείγματα την αμερικανική πρεσβεία και το Νοσοκομείο "Α. Συγγρός". Από έναν δειγματοληπτικό έλεγχο που πραγματοποίησα στο Υποθηκοφυλακείο Αθηνών, προκύπτει ότι η μεν έκταση όπου οικοδομήθηκε η αμερικανική πρεσβεία απαλλοτριώθηκε νομίμως από το Δημόσιο, το δε Νοσοκομείο "Α. Συγγρός" οικοδομήθηκε από τον δωρητή Ανδρέα Συγγρό σε έκταση του Δημοσίου».
Εν τέλει, οφείλουμε ως φορολογούμενοι να πληρώνουμε τους ορθόδοξους ιερείς ή όχι; «Αυτή η πρακτική καθιερώθηκε το 1945, προκειμένου η κεντρική κυ- βέρνηση να ελέγχει τον κλήρο εν όψει του εμφύλιου πολέμου» θα μας πει ο κύριος Κτιστάκις. «Ο αναγκαστικός νόμος προέβλεπε μεν την κρατική μισθοδοσία, αλλά προέβλεπε, ταυτοχρόνως, και υποχρεωτική είσπραξη του 25% των τακτικών εσόδων των ενοριακών ναών από το Δημόσιο και υποχρεωτική ετήσια εισφορά όλων των ορθόδοξων οικογενειών στην ενορία τους. Με άλλα λόγια, το κράτος έλεγχε τον κλήρο πληρώνοντας τους μισθούς του με τα έσοδα των ναών - που σχηματίζονταν, όμως, από τις υποχρεωτικές εισφορές των πιστών».
Η ιστορία της πρότασης της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και του Πολίτη ανατρέχει σε αυτούς τους «ανοιχτούς λογαριασμούς» της Εκκλησίας με την Πολιτεία. Θα μπορούσε κανείς εύλογα να αντιτάξει: μα η πρόταση αυτή κατ' εξοχήν θίγει τα δικαιώματα της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Ελλάδα, εφόσον τη θέτει εν γένει εκτός απυροβλήτου. «Το δικαίωμα της Εκκλησίας να εισπράττει από τα υπάρχοντά της δεν θίγεται. Θίγεται το καθεστώς off shore εταιρείας που έχει» απαντά. «Το καθεστώς των ανθρώπων που επιθυμούν να εκδηλώνουν την πίστη τους δεν θίγεται. Θίγεται το ότι αυτό επιβάλλεται σε άλλους, παρά τη θέλησή τους. Η δυνατότητα της Εκκλησίας να έχει όσους ιερωμένους θέλουν οι μητροπολίτες δεν θίγεται. Θίγεται η αξίωση να πληρώνει ο ελληνικός λαός γι' αυτό. Εν ολίγοις, άλλο προνόμια, άλλο δικαιώματα». 

Διαβάστε


Ευάγγελος Βενιζέλος, «Οι σχέσεις κράτους και Εκκλησίας», Θεσ/νίκη 2000, εκδ. Παρατηρητής
Σε 11 κεφάλαια το βιβλίο εξετάζει τις πολιτειολογικές, εκκλησιολογικές και ιστορικές προϋποθέσεις της συζήτησης για τις σχέσεις κράτους και Εκκλησίας.


Παναγιώτης Δημητρόπουλος, «Κράτος και Εκκλησία: μια δύσκολη σχέση», Αθήνα 2001, εκδ. Κριτική
Μια συστηματική παρουσίαση των συνταγματικών διατάξεων που καθορίζουν το ρόλο της Εκκλησίας στην ελληνική πολιτεία, αλλά και των ρυθμίσεων που συνδέονται με την οργάνωση και τη διοίκηση της Εκκλησίας, τα εκκλησιαστικά δικαστήρια και την εκκλησιαστική περιουσία.


Αντώνης Μανιτάκης, «Οι σχέσεις της Εκκλησίας με το κράτος-έθνος», Αθήνα 2000, εκδ. Νεφέλη
Η μελέτη διερευνά μέσα από μια ιστορική προοπτική τις σχέσεις κράτους και Εκκλησίας και διατυπώνεται η υπόθεση εργασίας ότι οι σκοποί και οι επιδιώξεις του εθνικού κράτους καθόρισαν τη θέση και την αποστολή της Εκκλησίας στην ελληνική κοινωνία.


Δημήτρης Χριστόπουλος (επιμ.), «Νομικά ζητήματα θρησκευτικής ετερότητας στην Ελλάδα», Αθήνα 1999, εκδ. Κριτική
Συλλογικό έργο για το νομικό και δικαστικό καθεστώς της θρησκευτικής ελευθερίας στην Ελλάδα και της αντιμετώπισης των θρησκευτικών μειονοτήτων.

Η εκκλησιαστική περιουσία

* Δεκάδες χιλιάδες στρέμματα γης, εκατοντάδες οικοδομικά τετράγωνα, μετοχές, αμοιβαία κεφάλαια και καταθέσεις. Κι όμως, υπάρχει στην Ελλάδα μια επιχείρηση που ευημερεί!

* Την ώρα που τουλάχιστον ένας στους τέσσερεις Ελληνες ζει κάτω από το όριο της φτώχειας και εν αναμονή του μεγαλύτερου οικονομικού μπουμ από καταβολής ελληνικού κράτους, η Εκκλησία της Ελλάδας όχι μόνο αντιδρά στη φορολόγησή της, αλλά κατηγορεί το κράτος ως... ληστή. Το σκεπτικό των αρχιερέων είναι απλό: δεν πειράζει που υπάρχουν φτωχοί, θέλουμε τα χρήματα για να τους σώσουμε με φιλανθρωπίες. Αν δεν ήταν τόσο θλιβερό, θα ήταν αστείο.
* Οι έχοντες δύο χιτώνας ρασοφόροι αυτήν τη στιγμή διαχειρίζονται μια περιουσία που εκτιμάται ότι ανέρχεται σε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ. Εκτιμάται, διότι ουδείς -ούτε καν η Πολιτεία- μπορεί να γνωρίζει, αφού την αγία περιουσία διαχειρίζονται περί τα 10.000 ΝΠΔΔ (ναοί, μητροπόλεις, προσκυνήματα κ.ά.). Ο πρόεδρος της Εκκλησιαστικής Κεντρικής Υπηρεσίας Οικονομικών, Μητροπολίτης Ιωαννίνων Θεόκλητος, δήλωσε πως η περιουσία της Εκκλησίας, σύμφωνα με πρόσφατες τραπεζικές εκτιμήσεις, ανέρχεται σε 702.160.000 ευρώ. Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές ανεβάζουν το μέγεθός της σε επίπεδα από 2 δισ. έως 15 δισ. ευρώ.
* Το μέγιστο μέρος αυτής της περιουσίας, όπως σημείωνε σε άρθρο του στο «Βήμα» το 1981 ο καθηγητής Γιώργος Κουμάντος, «προέρχεται από δωρεές που έγιναν προς την Εκκλησία κατά την Τουρκοκρατία, για να μην πάρουν τα κτήματα οι κατακτητές. Οι Τούρκοι δεν σέβονταν την περιουσία των Ελλήνων, αλλά σέβονταν την περιουσία της Εκκλησίας. Ετσι, η Εκκλησία εμφανίζεται ως θεματοφύλακας περιουσιών που της δόθηκαν από κατατρεγμένους Ελληνες, για να τις φυλάξει και να τις διασώσει. Ετσι, όμως, η ιδιοκτησία που υπάρχει, κατά τους νομικούς κανόνες βρίσκεται ηθικά υπονομευμένη: τα κτήματα αυτά ανήκουν ουσιαστικά στο εθνικό σύνολο. Θεμελιώνεται, λοιπόν, ηθικά το δικαίωμα της Πολιτείας να αξιώσει την απόδοση αυτών των περιουσιακών στοιχείων που τυπικά είναι "γραμμένα" στο όνομα της Εκκλησίας και των άλλων εκκλησιαστικών νομικών προσώπων. Είναι, συνεπώς, απαράδεκτο αυτά τα ακίνητα να τα διαχειρίζονται σχεδόν σαν ατομική τους περιουσία όσοι καταφέρνουν να ανεβούν σε κάποιο υψηλό αξίωμα, εκκλησιαστικό ή μοναστηριακό».

4 σταθμοί στις σχέσεις κράτους - Εκκλησίας

Το ελληνικό κράτος προώθησε το αυτοκέφαλο της Εκκλησίας της Ελλάδος, προκειμένου να αποφύγει τις πολιτικές πιέσεις του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, αλλά και των ομόδοξων Ρώσων. Εκτοτε ακόμη προσπαθεί...

* Από πότε χρονολογείται η σχέση Ορθόδοξης Εκκλησίας και ελληνικού κράτους;

Η σχέση κράτους και Εκκλησίας στοιχειοθετείται νομικά ήδη από τη γέννηση του ελληνικού κράτους. Οι δεσμοί, όμως, ελληνισμού και ορθοδοξίας πηγαίνουν πιο βαθιά και ανιχνεύονται ακόμα και πριν από το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821. Ηδη από το 1770 οι Ρώσοι προτρέπουν τους Ελληνες να πάρουν τα όπλα εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, επικαλούμενοι την κοινή ορθόδοξη πίστη τους, υποσχόμενοι ότι θα βοηθήσουν στρατιωτικά την επανάσταση. «Η σύμπλευση της ελληνικότητας με την ορθοδοξία», παρατηρεί η ιστορικός Κ.Ε. Fleming, «όπως αποτυπώνεται ευλαβικά σε νόμο των μέσων του δέκατου ένατου αιώνα, με τον οποίο η ορθοδοξία ορίστηκε ως επίσημη θρησκεία του κράτους, στην πράξη υφίστατο εξαρχής. Ο ελληνικός πόλεμος για την ανεξαρτησία, παρά το γεγονός ότι πολλοί από τους ιδεολογικούς ταγούς του είχαν ως πρότυπο τη Γαλλική Επανάσταση, σε λαϊκό επίπεδο θεωρήθηκε ευρέως ως αγώνας των χριστιανών για απελευθέρωση από το "ζυγό" του ισλάμ».
* Ποια ήταν η πρώτη απόπειρα διαχωρισμού κράτους - Εκκλησίας;
«Ενώ υπό τους Οθωμανούς το Πατριαρχείο εξουσίαζε όλους τους ορθόδοξους χριστιανούς, η νέα αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος, που ιδρύθηκε το 1833, ήταν υπεύθυνη μόνο για τους έλληνες πολίτες και ήταν υποτελής στην κυβέρνηση. Οι νέοι ηγέτες της Ελλάδας ήθελαν να βάλουν ένα τέλος στον κεντρικό ρόλο της Εκκλησίας στα πολιτικά πράγματα και να αποχωριστούν από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης. Με απόφαση της 4ης Απριλίου 1833 διακόπηκαν οι δεσμοί της Ελληνικής Εκκλησίας με το πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης και αυτή τέθηκε υπό τον έλεγχο του ελληνικού κράτους».
* Τι σήμαινε η απόφαση του 1833 για απόσχιση από το Πατριαρχείο;
«Η εξέλιξη αυτή θεωρήθηκε ως ξεκάθαρη απόδειξη των κινδύνων και της εξαχρείωσης των φιλοδυτικών πεποιθήσεων. Εστελνε μήνυμα και στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, αλλά και στη Ρωσία, πως δεν θα έπρεπε να επικαλούνται την ορθοδοξία ως πρόσχημα για να παρεμβαίνουν στις ελληνικές υποθέσεις. Στο εξής το καθήκον της Εκκλησίας περιοριζόταν στις πνευματικές ανάγκες του έθνους και θα ήταν ένας από τους πολλούς πολιτειακούς θεσμούς. Οι κληρικοί της Ιεράς Συνόδου θα ήταν υπεύθυνοι για τη διοίκηση της Εκκλησίας, για θρησκευτικά και δογματικά ζητήματα, αλλά δεν θα είχαν πολιτική ισχύ. Από την εποχή του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου η Εκκλησία δεν είχε απολέσει τον πολιτικό της ρόλο. Σε όλη τη διάρκειας της οθωμανικής κυριαρχίας ο πατριάρχης, διορισμένος από το σουλτάνο, ήταν ο πολιτικός και ο πνευματικός ηγέτης των ορθοδόξων».
* Ποιοι αντέδρασαν στις πρώτες απόπειρες διαχωρισμού Εκκλησίας - κράτους;
«Για τους ιεράρχες της Ελληνικής Εκκλησίας ο διακανονισμός αυτός ήταν αφόρητος. Η απόφαση δεν άρεσε και στο λαό, αλλά και στους συντηρητικούς πολιτικούς κύκλους, οι οποίοι θεωρούσαν την Εκκλησία ως το προπύργιο εναντίον των εκσυγχρονιστικών επιρροών της δυτικής σκέψης. Οι μοναχοί, ιδιαίτερα, αντιστάθηκαν σκληρά στον εκκλησιαστικό διακανονισμό του 1833 (η κυβέρνηση είχε μειώσει κατά τα δύο τρίτα τον αριθμό των μοναστηριών) και κινούνταν υπέρ των Ρώσων στη μάχη εξουσίας ανάμεσα σε Ρώσους, Βρετανούς και Γάλλους για επιρροή στις ελληνικές υποθέσεις».
Τα στοιχεία είναι από το βιβλίο της Κ.Ε. Fleming «Ιστορία των Ελλήνων Εβραίων», μτφρ. Ν. Γάσπαρης, εκδ. Οδυσσέας.

Εκκλησιαστικής περιουσίας... συνέχεια

* Η Εκκλησία διαθέτει μετοχές, κυρίως της Εθνικής Τράπεζας, της Τράπεζας Πειραιώς και της Τράπεζας της Ελλάδος.

Συγκεκριμένα, το 2007 η Εκκλησιαστική Κεντρική Οικονομική Υπηρεσία (ΕΚΥΟ) από τα δικά της κεφάλαια είχε 5.947.492 μετοχές της Εθνικής Τράπεζας. Το 2008, με την πτώση του Χρηματιστηρίου αύξησε τα κεφάλαιά της, αγόρασε 1.600.000 μετοχές και έφθασε το μερίδιό της στα 7.785.405 μετοχές. Ακόμα, στην Τράπεζα Πειραιώς διαθέτει 391.155 χιλιάδες μετοχές. Και 13.086 της Τράπεζας της Ελλάδος.
* Ενδεικτικά, στην Αττική η Εκκλησία διαθέτει 33.860 στρεμμάτων δάσους, 6.500 στρεμμάτων δασικής έκτασης και 20.570 στρεμμάτων χορτολιβαδικής έκτασης. Οικόπεδο 11 στρεμμάτων στο Κολωνάκι, όπου μελετάται η κατασκευή κατοικιών ή υπόγειου πάρκινγκ. Στη λεωφόρο Αλεξάνδρας οικόπεδο έκτασης τριών στρεμμάτων, όπου σχεδιάζεται υπόγειο πάρκινγκ και κτήριο γραφείων. Στη Βουλιαγμένη η Μονή Πετράκη διαθέτει 200 στρέμματα. Στον Βαρνάβα δωρίστηκαν 130 στρέμματα, στα οποία θα κτιστεί μια σειρά φιλανθρωπικών ιδρυμάτων.
Στην υπόλοιπη Ελλάδα, σε εκκλησιαστικούς οργανισμούς ανήκουν:
* Νομός Αχαΐας: 20.670 στρ. δάσους, 1.680 στρ. δασικής έκτασης και 1.060 στρ. χορτολιβαδικής έκτασης.
* Νομός Ευβοίας: 17.890 στρ. δάσους, 1.670 στρ. δασικής έκτασης και 2.120 στρ. χορτολιβαδικής έκτασης.
* Νομός Κορινθίας: 15.310 στρ. δάσους, 500 στρ. δασικής έκτασης και 20.179 στρ. χορτολιβαδικής έκτασης.
* Νομός Μαγνησίας: 31.460 στρ. δάσους, 5.490 στρ. δασικής έκτασης και 3.340 στρ. χορτολιβαδικής.
* Νομός Τρικάλων: 41.110 στρ. δάσους, 23.850 στρ. δασικής έκτασης και 22.840 στρ. χορτολιβαδικής .
* Νομός Φωκίδας: 9.980 στρ. δάσους, 1.350 στρ. δασικής έκτασης και 1.050 στρ. χορτολιβαδικής.
* Νομός Χαλκιδικής: 86.330 στρέμματα δάσους, 580 στρέμματα δασικής έκτασης και 2.300 στρέμματα χορτολιβαδικής έκτασης, τα οποία είναι στην ιδιοκτησία μονών του Αγίου Ορους και άλλα 8.340 στρέμματα δασικής έκτασης που ανήκουν σε μοναστήρι του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
* Εχει γραφτεί πολλάκις ότι η Εκκλησία διαθέτει 800 κτήρια με γραφεία, καταστήματα, εμπορικά κέντρα, ξενοδοχεία, ακόμα και μισθωμένα βενζινάδικα.
Το διάστημα 1997-2005 η Εκκλησία απαλλάχθηκε από μια σειρά φόρους:
* Με το νόμο 2459/97 απαλλάσσονται από το φόρο μεγάλης ακίνητης περιουσίας για τα ακίνητα που χρησιμοποιούν οι ναοί, οι μονές, καθώς και το Αγιο Ορος.
* Με το νόμο 3220/2004 καταργήθηκε η υποχρέωση της Εκκλησίας να εισφέρει στον κρατικό προϋπολογισμό το 35% των ακαθαρίστων εσόδων της.
* Με το άρθρο 6 του νόμου 3296/2004 καταργήθηκε ο φόρος 10% που επιβαρύνει τα μισθώματα από την εκμίσθωση γαιών και οικοδομών εμπορικού χαρακτήρα της Εκκλησίας και των ναών γενικότερα.
* Με το νόμο 3247/2005 οι φοροαπαλλαγές της εκκλησίας διευρύνθηκαν, καθώς δεν υπόκεινται στο φόρο αυτόματου υπερτιμήματος και στο τέλος συναλλαγής οι ναοί και οι μονές.

Τι ισχύει στον κόσμο 

*Πριν από λίγους μήνες μια απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την ύπαρξη του σταυρού στις σχολικές αίθουσες της Ιταλίας άνοιξε ξανά τη συζήτηση και στην Ελλάδα για την ανάρτηση θρησκευτικών εικόνων στα σχολεία και στα δικαστήρια και τον συνεπακόλουθο προβληματισμό για τις σχέσεις πολιτικής και θρησκείας. 

*Σε ένα εμπεριστατωμένο άρθρο του στην Αυγή (15/11/2009) ο καθηγητής Δημήτρης Χασάπης περιγράφει το φάσμα, στο ένα άκρο του οποίου τοποθετείται ένα αμιγώς θρησκευτικό και στο άλλο ένα πλήρως κοσμικό κράτος και σημειώνει: «Βρίσκουμε θρησκευτικά κράτη με κυρίαρχες τις θρησκευτικές πολιτικές, κοσμικά κράτη με κοσμικές πολιτικές, αλλά και κοσμικά κράτη με θρησκευτικές πολιτικές και το αντίστροφο. Βέβαια, η θρησκευτικότητα ή η κοσμικότητα ενός κράτους, ενός κόμματος ή μιας πολιτικής δεν είναι πάντα ρητά ή και τυπικά διακηρυγμένη, αποτελεί όμως βασικό στοιχείο των πρακτικών τους. Σε μια τέτοια προσέγγιση, τα θρησκευτικά σύμβολα δεν είναι παρά απλά επιφαινόμενα βαθύτερων κοινωνικών πρακτικών και η επίδειξή τους σε δημόσιους χώρους είναι εκδήλωση σύνθετων πολιτικών σχέσεων. Αποτελούν συστατικό στοιχείο μιας "συμβολικής πολιτικής", το οποίο έχει τη σημασία του, αλλά δεν συνιστούν την ουσία του προβλήματος, όπως ακριβώς οι σημαίες, οι παρελάσεις και άλλα σύμβολα του λαού, του έθνους, του κράτους και λοιπών».

* Στις ΗΠΑ, την πιο τυπική περίπτωση απόλυτου και θεσμικά κατοχυρωμένου, από το 1791, διαχωρισμού κράτους και Εκκλησίας, εκδηλώνονται και κατά περίπτωση κυριαρχούν πολιτικές βασισμένες σε θρησκευτικές αντιλήψεις, όπως συνέβη κατά την προεδρία του νεότερου Μπους ή με την απαγόρευση διδασκαλίας της δαρβινικής θεωρίας στα σχολεία.
* Αντίθετα, στη Βρετανία ή στη Νορβηγία, χώρες με καθιερωμένη θρησκεία, στην Εκκλησία της οποίας ηγείται ο αρχηγός του κράτους, άρα τυπικά θρησκευτικές, επικρατούν κοσμικές πολιτικές, εκφρασμένες από κοσμικά κόμματα, τυπικά και ουσιαστικά.
* Στη Γαλλία, στην οποία η κοσμικότητα του κράτους είναι θεσμοθετημένη από το 1905, η Καθολική Εκκλησία χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό.
* Στο Ισραήλ, κοσμικό κράτος από την ίδρυσή του, τα θρησκευτικά κόμματα διαμορφώνουν ουσιαστικά την πολιτική πραγματικότητα.
* Στο άλλο άκρο του φάσματος εντοπίζονται θρησκευτικά κράτη με θρησκευτικές πολιτικές, όπως το Ιράν, τα οποία βρίσκονται μονίμως σε μια κατάσταση έντασης και αστάθειας, αφού η θρησκευτική εξουσία αμφισβητεί πάγια την κρατική νομιμότητα.
* Η Ινδία αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση χώρας στην οποία, υπό ένα απόλυτα κοσμικό κράτος, μαίνονται οι θρησκευτικές διενέξεις, συχνά με τη μορφή θρησκευτικού πολέμου.