Με αφορμή το πρόσφατο κύμα προσφύγων από την Συρία και τις αντιδράσεις απο την ΕΕ αναδημοσιεύουμε ένα σχετικό θέμα του  "Ε" που παραμένει διαχρονικό.

Πώς η Ε.Ε. εγκλωβίζει τους γείτονές της


Η «ευρωπαϊκή αντίληψη» για τον έλεγχο της μετανάστευσης: Οι μεταναστευτικοί φράκτες της Ευρώπης δίνονται εργολαβικά σε τρίτες χώρες

Των ALAIN MORICE και CLAIRE RODIER*

Τα εγκαίνια ενός δεύτερου κέντρου κράτησης στο Μενίλ-Αμελό, στα όρια του αεροδρομίου του Ρουασί, τα οποία ανακοινώθηκαν την τελευταία στιγμή, καταδεικνύουν την ακατάπαυστη επέκταση της μηχανής των απελάσεων - παράδοξη προτεραιότητα για μια χώρα σαν τη Γαλλία, που τα ταμεία της είναι «άδεια». Συντονισμένος σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο έλεγχος των μεταναστών γίνεται αντικείμενο δοσοληψιών με τα γειτονικά κράτη, μετατοπίζοντας την επιτήρηση των συνόρων προς τον Νότο και την Ανατολή. Με το κόστος σε ανθρώπινες ζωές να αυξάνεται.

Η Ευρώπη άλλαξε τείχη. Πριν από είκοσι χρόνια, στο Βερολίνο, οι εκπρόσωποι των δημοκρατικών χωρών χαιρέτιζαν ομόφωνα την πτώση του Τείχους ως νίκη της ελευθερίας. «Οποιοσδήποτε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να εγκαταλείπει οποιαδήποτε χώρα, συμπεριλαμβανομένης και της δικής του»: το άρθρο 13 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του 1948 μπορούσε επιτέλους να εφαρμοστεί. Σε ψήφισμα του 1991, το Συμβούλιο της Ευρώπης δήλωνε ικανοποιημένο επειδή «οι πολιτικές αλλαγές επιτρέπουν πλέον την ελεύθερη μετακίνηση σε ολόκληρη την Ευρώπη, κάτι που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη συνέχιση και την ανάπτυξη ελεύθερων κοινωνιών και ανθηρών πολιτισμών» (sic). Μια ελευθερία, τις επιπτώσεις της οποίας δεν θα αργούσαμε να φοβηθούμε. Κατ' αρχάς, θυμηθήκαμε πως «το δικαίωμα μετακίνησης, όπως προβλέπεται από τις διεθνείς συμβάσεις, δεν συνεπάγεται την ελευθερία εγκατάστασης σε μια άλλη χώρα». Ανησυχήσαμε, επίσης, για «τη θεαματική αύξηση του αριθμού των αιτούντων άσυλο στη Δυτική Ευρώπη και σε μερικές χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, οι οποίοι επιχειρούν να χρησιμοποιήσουν τη Συνθήκη της Γενεύης προκειμένου να παρακάμψουν τους μεταναστευτικούς περιορισμούς(1)».

Νέες συνοριακές γραμμές χαράσσονται με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, κατά μήκος των οποίων άλλες οχυρώσεις, υπαρκτές ή εικονικές, πιο αδιαπέραστες, όμως, και πολύ θανατηφόρες, θα κάνουν την εμφάνισή τους στη στεριά ή θα οριοθετήσουν τις θάλασσες. Στα ανατολικά, η Ευρωπαϊκή Ενωση φρόντισε να παζαρέψει τη διεύρυνσή της με αντάλλαγμα τη δέσμευση των νέων μελών να επιτηρούν τα σύνορά τους. Κάθε ένα από αυτά οφείλει να κατασκευάσει το δικό του Τείχος του Βερολίνου. Στην περιφέρεια της Μεσογείου, η διάσκεψη κορυφής του Τάμπερε εκθειάζει ήδη από το 1999 μια «περιφερειακή συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών και των όμορων προς την Ενωση κρατών, με αντικείμενο τον αγώνα εναντίον του οργανωμένου εγκλήματος», το οποίο περιλαμβάνει «το εμπόριο ανθρώπινων όντων».

Σκληρή τιμωρία

Οι υποψήφιοι μετανάστες, οι οποίοι χαρακτηρίζονται πότε ως «λαθραίοι» και πότε ως «θύματα» και τιμωρούνται όπως και οι «λαθρέμποροι» παγκόσμιας εμβέλειας με το επιχείρημα ότι αλληλοβοηθούνται(2), στο εξής αποτελούν τον στόχο ενός δημόσιου λόγου που θα δικαιολογεί τον εναντίον τους πόλεμο με πρόσχημα την καλύτερη προστασία τους. Η Σύνοδος Κορυφής των αρχηγών κρατών στη Σεβίλη (Ιούνιος 2002) επικύρωσε τη μάχη εναντίον της παράνομης μετανάστευσης ως απόλυτη προτεραιότητα της Ενωσης στις διαπραγματεύσεις της με τους γείτονές της.

Ετσι, η Γηραιά Ηπειρος, θεωρώντας τον εαυτό της ανίκανο να ελέγξει τα σύνορά της, επιχειρεί μεθοδικά -περιφρονώντας τις υπάρχουσες διεθνείς συμφωνίες- να φορτώσει αυτό το επίπονο καθήκον στις χώρες προέλευσης ή διαμετακόμισης. Το Migreurop, ένα δίκτυο ερευνητών (βλ. το πλαίσιο «Πώς γνωρίζουμε;» στη σελ. 33), θα εκλαϊκεύσει τον όρο «outsourcing»(3) (κάτι σαν «υπεργολαβία»), τον οποίο δανείστηκε από τους οικονομολόγους για να χαρακτηρίσει αυτά τα εμπόδια στην προβλεπόμενη από τα διεθνή κείμενα ελευθερία της μετακίνησης.

Τα εξωτερικά σύνορα του Χώρου Σένγκεν (βλ. τους χάρτες) ενισχύονται πλέον από ένα δεύτερο περιτείχισμα, εξωτερικό, που απαιτεί τη συνεργασία τρίτων χωρών. Η «υπεργολαβία», κατ' ευφημισμόν βαπτισμένη από το πρόγραμμα της Χάγης του 2004(4) ως «εξωτερική διάσταση της πολιτικής μετανάστευσης και ασύλου», κουβαλά ολόκληρη ακολουθία από ιδεολογικές υπεκφυγές. Εκ των πραγμάτων, αφορά την ανάθεση του ελέγχου των συνόρων στα μη ευρωπαϊκά κράτη, στο πλαίσιο μιας σύμπραξης τόσο αδιαφανούς όσο και άδικης· όμως, οι ηγέτες των «27» είναι υποχρεωμένοι να παρουσιάσουν την υπόθεση ως «εναρμονισμένη διαχείριση της μεταναστευτικής ροής».

Η «υπεργολαβία» συνίσταται στην εγκατάσταση ενός ευέλικτου μηχανισμού που πάντοτε θα βρίσκεται λίγο πιο μακριά από τα σύνορα. Οι δύο κυριότερες μορφές της είναι η μετεγκατάσταση των σημείων ελέγχου και η επιφόρτιση τρίτων με το καθήκον της «μάχης κατά της παράνομης μετανάστευσης». Οι μεγάλοι χαμένοι: η άσκηση του δικαιώματος ασύλου, στο σεβασμό του οποίου, ωστόσο, έχουν δεσμευτεί όλες οι χώρες της Ενωσης με την επικύρωση της Συνθήκης της Γενεύης για τους πρόσφυγες, και το δικαίωμα του ατόμου να εγκαταλείψει «οποιαδήποτε χώρα, συμπεριλαμβανομένης και της δικής του», που διακηρύσσεται σε πολλά διεθνή κείμενα.

Συγκράτηση στην πηγή

Από τη δεκαετία του 1990, η Ενωση άρχισε να αποστέλλει τεχνικούς συμβούλους, κυρίως προς τα υποψήφια κράτη-μέλη, με στόχο να συγκρατήσει τη μετανάστευση στην πηγή της. Ενα δίκτυο από «αξιωματούχους-συνδέσμους μετανάστευσης» θεσπίστηκε επίσημα το 2004, με αντικείμενο «να συμβάλει στην πρόληψη της παράνομης μετανάστευσης και στη μάχη κατά αυτού του φαινομένου, στον επαναπατρισμό των παράνομων μεταναστών και στη διαχείριση της παράνομης μετανάστευσης». Ετσι, η μετανάστευση καταλήγει να χαρακτηρίζεται «παράνομη» πριν καν λάβει χώρα. Το κυριότερο καθήκον αυτών των συνδέσμων είναι να βοηθούν τις τοπικές αρχές να εξακριβώνουν στα αεροδρόμια την εγκυρότητα των ταξιδιωτικών εγγράφων, κάτι που μπορεί στην πράξη να τους οδηγήσει στο να εξευτελίσουν την εθνική κυριαρχία της χώρας προέλευσης.

Το 2001, με οδηγία της η Ενωση θέσπισε ένα σύστημα οικονομικών κυρώσεων για τους μεταφορείς που γίνονται υπαίτιοι για την προώθηση ατόμων με μη έγκυρο διαβατήριο ή βίζα. Με βάση αυτές, τις σκληρά αποτρεπτικές κυρώσεις -τα πρόστιμα μπορούν να φτάσουν τις 500.000 ευρώ, καθώς η επαναπροώθηση των ατόμων που συνελήφθησαν χρεώνεται στις εταιρείες- ένα προσωπικό χωρίς ειδική εκπαίδευση υποχρεώνεται να κάνει, πριν από την επιβίβαση, διαλογή στους επιβάτες. Αυτή η ιδιωτικοποίηση των ελέγχων μειώνει τη δουλειά που απαιτείται κατά την άφιξη για το «φιλτράρισμα» των επιβατών. Οι συνέπειές της είναι σοβαρές όταν αυτές οι αναχωρήσεις δικαιολογούνται από την ανάγκη προστασίας των αιτούντων άσυλο· διότι αν, κατ' αρχήν, οι αιτούντες άσυλο δεν έχουν το περιθώριο να αρνηθούν την ιδιαιτερότητα της κατάστασής τους ή την παρατυπία στη βίζα τους από τη στιγμή που θα φθάσουν στη χώρα υποδοχής, εντούτοις, θα έπρεπε να μπορούν να την προσεγγίσουν.

Κάπως έτσι, τον Αύγουστο του 2007, επτά τυνήσιοι ψαράδες κατηγορήθηκαν και φυλακίστηκαν από έναν ιταλό δικαστή για «βοήθεια στην παράνομη μετανάστευση» και τα σκάφη τους κατασχέθηκαν. Κι αυτό, επειδή έσωσαν από ναυάγιο μια βάρκα και μετέφεραν τους επιβάτες της στη Λαμπεντούζα της Σικελίας, το πιο κοντινό λιμάνι, ακριβώς όπως το προβλέπουν, ωστόσο, οι ναυτικοί κανονισμοί(5).

Το γραφείο της Ευρωπαϊκής Ενωσης που αποκαλείται Frontex είναι αυτό που, μετά το 2005, συντονίζει τις επιχειρήσεις θαλάσσιας αναχαίτισης μεταξύ των αφρικανικών ακτών και των Καναρίων Νήσων ή ακόμη και στα στενά της Σικελίας.

Ο Χοσέ Λουίς Θαπατέρο, ο ισπανός πρωθυπουργός, δήλωσε, στα τέλη του 2009, ιδιαίτερα ικανοποιημένος από τη μείωση κατά το ήμισυ των «παράνομων» αφίξεων από θαλάσσης στην Ισπανία.

Ωστόσο, όλα υποδεικνύουν πως η θνησιμότητα των επίδοξων μεταναστών, στη θάλασσα ή στην έρημο, δεν έχει μειωθεί (βλ. τους σχετικούς χάρτες). Αν η ενίσχυση των εμποδίων δεν αναχαιτίζει τις αναχωρήσεις, επιβάλλει την καταφυγή σε παρακαμπτήριες, πιο επικίνδυνες μεταναστευτικές διαδρομές.

Κανείς δεν γνωρίζει κάτω από ποιες συνθήκες λαμβάνει χώρα (ή δεν λαμβάνει), στο πλαίσιο των παρεμβάσεων της Frontex, η αναγνώριση των αιτούντων άσυλο, μια διάταξη κατ' αρχήν υποχρεωτική, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες πρόσβασης στο έδαφος των κρατών-μελών.

Πέρα από το γεγονός ότι πραγματοποιείται μακράν οποιουδήποτε δημοκρατικού κανονισμού, αυτή η εκτός συνόρων μεταφορά των ελέγχων, που σύμβολό της έχει γίνει η Frontex, επιτρέπει στις ευρωπαϊκές χώρες να αποφεύγουν τις ισχύουσες υποχρεώσεις εντός των συνόρων τους όπως απορρέουν από τις δεσμεύσεις τους σχετικά με τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα.

Η ανάθεση του ελέγχου των συνόρων σε τρίτους αποτελεί το πλαίσιο της «παγκόσμιας σύμπραξης με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης», όπως επικυρώνεται από την ευρωπαϊκή συνθήκη περί ασύλου και μετανάστευσης που υπεγράφη μεταξύ των «27» το 2008, με πρωτοβουλία της Γαλλίας.

Κεντρική μάχη

Η χώρα ασκούσε τότε την προεδρία της Ενωσης και είχε αναγάγει τη μάχη κατά της «παράνομης μετανάστευσης» σε θέμα αιχμής. Στο όνομα της «συνέργειας μεταξύ της μετανάστευσης και της ανάπτυξης», το κείμενο αναθέτει το ρόλο του συνοριοφύλακα στις χώρες από τις οποίες προέρχονται και διέρχονται οι επίδοξοι μετανάστες καθ' οδόν προς την Ενωση. Ετσι, δεσμεύονται να περιφρουρούν εξ αποστάσεως τα ευρωπαϊκά σύνορα έναντι ανταλλαγμάτων, άλλοτε οικονομικών και άλλοτε πολιτικών.

Το «προηγμένο καθεστώς» που εξασφάλισε το Μαρόκο έναντι της Ενωσης, το 2008, ανταμείβει μια χώρα η οποία δεν εφείσθη προσπαθειών προκειμένου να παίξει το ρόλο που αναμένεται από αυτήν στη διαχείριση των μεταναστών.

Το φθινόπωρο του 2005, στην προσπάθειά τους να διαβούν τα «κιγκλιδώματα» που φράζουν τα ισπανομαροκινά σύνορα στη Θέουτα και τη Μελίγια(6), είκοσι άτομα από την Υποσαχάρια Αφρική βρήκαν το θάνατο από πτώση, πνιγμό ή από τις σφαίρες του μαροκινού στρατού. Η σφαγή αυτή και κατόπιν οι θανατηφόρες απελάσεις προς την έρημο κατά μήκος των αλγερινών συνόρων, τα οποία, ωστόσο, παρέμεναν κλειστά, έλαβαν ευρύτατη δημοσιότητα, καθώς η κυβέρνηση του Μαρόκου ανυπομονούσε να επιδείξει υπερβάλλοντα ζήλο.

Ο τύπος αναφέρθηκε πολύ λιγότερο στο δράμα που συνέβη στις 28 Απριλίου 2008 στα ανοιχτά της Αλ Χοσέιμα (στο βορειοανατολικό Μαρόκο): καμιά τριανταριά άνθρωποι, ανάμεσά τους και τέσσερα παιδιά, πνίγηκαν όταν, σύμφωνα με ταυτόσημες μαρτυρίες, οι δυνάμεις της τάξης άνοιξαν επίτηδες τρύπα στη φουσκωτή βάρκα που τους μετέφερε(7). Σε καμία ανεξάρτητη έρευνα δεν επιτράπηκε να ρίξει φως σε αυτό το γεγονός.

Οι συμφωνίες «επανεισόδου» που έχουν υπογραφεί με τις γειτονικές χώρες αποτελούν στοιχείο-κλειδί του μηχανισμού. Για να απελαθεί ένας αλλοδαπός που βρίσκεται παράτυπα σε ευρωπαϊκό έδαφος, πρέπει να τον αναγνωρίσει η χώρα καταγωγής του ή, πλέον, η χώρα την οποία διέσχισε τελευταία.

Ανεπιθύμητοι

Εχοντας συνειδητοποιήσει το γεγονός ότι οι τρίτες χώρες δεν επιδεικνύουν κανένα ενδιαφέρον στο να υποδεχτούν πίσω τους υπηκόους τους - και ακόμη λιγότερο, τους μετανάστες που απλώς πέρασαν από εκείνες - τα ευρωπαϊκά κράτη επιδόθηκαν σε έναν κύκλο ατέρμονων δοσοληψιών, που η λογική τους επιφέρει καλπάζουσα διαφθορά και γενικευμένη οπισθοχώρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, μεταξύ άλλων στη Σενεγάλη, στην Ουκρανία και σε κάποιες χώρες των Βαλκανίων(8).

Αμεσο θύμα αυτού του πολέμου που διεξάγεται από την Ενωση και τα κράτη-μέλη της εναντίον των υποψηφίων για εκτοπισμό, είναι το δικαίωμα του ασύλου. Εκείνοι που θα είχαν τις προϋποθέσεις να θεωρηθούν πρόσφυγες, στερούνται τη δυνατότητα να το ζητήσουν, καθώς έχουν απελαθεί ή κρατούνται στις «ουδέτερες χώρες» στις οποίες έχει ανατεθεί η προστασία του φρουρίου της Ευρώπης.

Στο όνομα ενός υποτιθέμενου «μοιράσματος του φορτίου», η Ενωση ισχυρίζεται ότι οι αιτούντες άσυλο που δεν θέλει πλέον να υποδέχεται, θα βρουν άσυλο κάτω από κανονικές συνθήκες στους συμμάχους τη συνεργασία των οποίων φρόντισε να εξαγοράσει.

Μάλιστα, στις χώρες που δεν διαθέτουν ούτε τη δυνατότητα υλικής υποστήριξης ούτε την πολιτική βούληση να ενσωματώσουν τους πρόσφυγες, λόγου χάρη σε εκείνες του Μαγκρέμπ(9), ενθαρρύνει τις ξενοφοβικές αντιδράσεις απέναντι σε έναν ανεπιθύμητο και εξαναγκασμένο σε επισφαλή διαβίωση πληθυσμό(10).

Η Ενωση υποστηρίζει, επίσης, την ανάπτυξη ενός πλήθους στρατοπέδων κράτησης -τα οποία και χρηματοδοτεί- όπως στην Ουκρανία μετά το 2004. Και πάλι, όμως, πρόκειται για μια χώρα που έχει υπογράψει τη Συνθήκη της Γενεύης για τους πρόσφυγες. Αυτό δεν ισχύει για τη Λιβύη, όπου η κακή μεταχείριση που επιφυλάσσεται στους μετανάστες και τους πρόσφυγες είναι ευρέως καταγεγραμμένη(11).

Παρ' όλα αυτά, από τον Μάιο του 2009, η Ιταλία απωθεί τα σκάφη των λαθρομεταναστών προς τη ζώνη επιτήρησης των λιβυκών αρχών. Ετσι, παραβιάζει ταυτόχρονα το διεθνές ναυτικό δίκαιο και την αρχή της μη απέλασης, που απαγορεύει την αποπομπή ατόμων τα οποία θεωρείται ότι χρήζουν προστασίας(12).

Παραβίαση αρχών

Αυτές οι παραβιάσεις αρχών με τις οποίες δεσμεύεται η Ενωση σε ό,τι αφορά τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, διαπράχθηκαν από ένα κράτος-μέλος χωρίς να προκληθεί καμία αντίδραση πέρα από την αναζήτηση λύσεων προκειμένου να του επιτραπεί να συνεχίσει να δρα κατά αυτό τον τρόπο. Τον Ιούλιο του 2009, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε στη Λιβύη να δεσμευτεί σε μια «συνεργασία προκειμένου να επιτευχθεί κοινή και ισορροπημένη διαχείριση των μεταναστευτικών ρευμάτων», παρ' όλο που η Υπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR) πρόσφερε τη μεσολάβησή της για μια «ανθρωπιστική διαχείριση» των κέντρων κράτησης.

Πέρα από το ζήτημα της παραβίασης των δικαιωμάτων των προσφύγων, η εκμετάλλευση της σύμπραξης με τρίτες χώρες εκ μέρους της Ενωσης απειλεί επικίνδυνα μια πρωταρχική ελευθερία: αυτή της εισόδου και εξόδου. Επηρεάζει, επίσης, τα μεταναστευτικά ρεύματα ανθρώπων που δεν επιθυμούν ιδιαιτέρως να βρεθούν στην Ευρώπη... Η έννοια της «συνανάπτυξης», η οποία μπορεί να φαίνεται ευγενής καθώς συνδέει μετανάστευση και ανάπτυξη, στην πραγματικότητα τίθεται στην υπηρεσία αυτής της οπισθοδρόμησης.

Διότι, εάν και επισήμως δεν συνιστούν παρά ένα κόσκινο για τους εισερχόμενους, τα προβλήματα που συνδέονται με την ασφάλεια των συνόρων κατέχουν κυρίαρχη θέση σε ένα παζάρι γεμάτο κορόιδα: το πλήθος των υπό θεώρηση μέτρων και των υποσχέσεων για χρηματοδοτήσεις αφορούν τη μάχη κατά της «παράνομης μετανάστευσης» - τουτέστιν, από την οπτική γωνία των χωρών προέλευσης, κατά της αποδημίας.

Τον Απρίλιο του 2010, ο πρόεδρος του Μάλι, αφουγκραζόμενος τους ομοεθνείς της διασποράς, διαφώνησε με «τις συστηματικές επαναπροωθήσεις προς τα σύνορα».

Επιβολή αποφάσεων

Ο λόγος περί συνανάπτυξης επιτρέπει να επιβληθούν μονόπλευρα ευρωπαϊκές αποφάσεις σε πληθυσμούς που ξαφνικά κρίνονται ικανοί να γίνουν «πρωταγωνιστές της ίδιας τους της ανάπτυξης» και ταυτόχρονα να διαδοθεί η ιδέα, στην Ευρώπη αλλά και στους τόπους αναχώρησης, πως η ανάπτυξη των χωρών προέλευσης θα εμποδίσει την παράνομη μετανάστευση. Διπλή πλάνη: η οικονομική απογείωση μιας χώρας, στην πραγματικότητα μάλλον ενισχύει την κινητικότητα των υπηκόων της· όσο για τη «βοήθεια», συνήθως υπεξαιρείται από τους ιθύνοντες. Πρόκειται, πάντως, για αποτελεσματική εξαπάτηση, καθώς, προκειμένου να σιγουρέψουν την εκτέλεση της αποστολής που τους έχει ανατεθεί, του «φιλτραρίσματος», οι χώρες αμπαρώνουν τα σύνορά τους και μετατρέπονται σε δεσμοφύλακες των ίδιων των ομοεθνών τους.

Αυτά είναι τα χειροπιαστά αποτελέσματα της συνεργασίας που έχει θεσπιστεί, λόγου χάρη, ανάμεσα στην Ισπανία και σε ορισμένους από τους εξ Αφρικής γείτονές της: στην Αλγερία και στο Μαρόκο, ο νόμος θεωρεί αδίκημα την παράνομη μετανάστευση, ενώ η Σενεγάλη την τιμωρεί εμπράκτως.

Οι λαοί δεν είναι τα κορόιδα αυτού του αντίστροφου αποκλεισμού. Ετσι το παρουσίαζε νηφάλια στον τίτλο της η σενεγαλέζικη εφημερίδα «Le Soleil» την παραμονή της ευρωαφρικανικής συνδιάσκεψης του Ραμπάτ, το 2006: η «υπεργολαβία» αυτή σημαίνει πως «η Ευρώπη κλείνει τα σύνορά μας».

(1) Συμπεράσματα της τέταρτης συνόδου των υπεύθυνων για θέματα μετανάστευσης ευρωπαίων υπουργών, Λουξεμβούργο, 1991.
(2) Βλ. τον φάκελο «Passeurs d'etrangers» («Λαθρέμποροι αλλοδαπών»), Plein Droit, no 84, Παρίσι, Μάρτιος 2010.
(3) Σ.τ.Μ.: Το «outsourcing» για μια επιχείρηση σημαίνει την ανάθεση μέρους της παραγωγής, των υπηρεσιών ή των δραστηριοτήτων της σε εξωτερικούς συνεργάτες. Ενα παράδειγμα είναι η ανάθεση της καθαριότητας σε εταιρείες καθαρισμού αντί σε μισθωτούς υπαλλήλους. Για τις ανάγκες του συγκεκριμένου κειμένου, ο πλησιέστερος όρος στα ελληνικά είναι «υπεργολαβία». Ο γαλλικός όρος είναι «externalisation» (κυριολεκτικά: «εξωτερίκευση»).
(4) Πενταετές πλάνο που καθορίζει τις προτεραιότητες της Ε.Ε.
(5) Διαβάστε: Philippe Rekacewicz, «Migrations, sauvetage en mer et droits humains» («Μεταναστεύσεις, θαλάσσια διάσωση και ανθρώπινα δικαιώματα»), Visions cartographiques, 27 Σεπτεμβρίου 2009, http://blog.mondediplo.net
(6) Migreurop (συντονισμός τόμου: Emmanuel Blanchard και Anne-Sophie Wender), Guerre aux migrants. Le livre noir de Ceuta et Melilla («Πόλεμος στους μετανάστες. Η μαύρη βίβλος της Θέουτα και της Μέλιγια»), Syllepse, Παρίσι, 2007.
(7) Loubna Bernichi, «La Marine royale enfoncee» («Η βύθιση του βασιλικού ναυτικού»), Maroc Hebdo International, Καζαμπλάνκα, 16 Μαΐου 2008.
(8) Claudia Charles, «Accords de readmission et respect des droits de l'homme dans les pays tiers» («Συμφωνίες επανεισόδου και σεβασμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε τρίτες χώρες»), ενημερωτικό σημείωμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Σεπτέμβριος 2007. Βλ. επίσης: www.migreurop.org/article1348.htm(9) Σ.τ.Μ.: Αραβική ονομασία για τις ισλαμικές χώρες της βόρειας Αφρικής, πλην Αιγύπτου: Μαρόκο, Αλγερία, Τυνησία, Λιβύη, Μαυριτανία και Δυτική Σαχάρα.
(10) Για το Μαρόκο διαβάστε: www.migreurop.org/article1395.html
(11) Associazione per gli Studi Giuridici sull'Immigrazione (ASGI, Σύλλογος για τις Νομικές Σπουδές πάνω στη Μετανάστευση), Μπολόνια, www.asgi.it
(12) Εκθεση για την Ιταλία της Επιτροπής για την πρόληψη βασανιστηρίων και απάνθρωπων ή ταπεινωτικών ποινών ή μεταχειρίσεων (CPT) του Συμβουλίου της Ευρώπης, 28 Απριλίου 2010.



* Αντιστοίχως, ανθρωπολόγος στο CNRS (Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών) και νομικός στο GISTI (Ομιλος Πληροφόρησης και Υποστήριξης Μεταναστών), αντιπρόεδρος του δικτύου Migreurop.



Η... ιδέα του ψηφιακού τατουάζ: Στην Αϊόβα παίρνουν πολύ στα σοβαρά το πρόβλημα των λαθρομεταναστών.

Ο Πατ Μπερτρός, ένας γιατρός, υποψήφιος των Ρεπουμπλικανών στις προκριματικές εκλογές για το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών, εισηγείται μια λύση: «Νομίζω πως πρέπει να τους συλλαμβάνουμε, να τους καταχωρίζουμε, να βεβαιωνόμαστε πως γνωρίζουμε πού βρίσκονται και τι κάνουν. Στην πραγματικότητα, είμαι υπέρ της άποψης να τους εμφυτεύουμε μικροτσίπ. Στον σκύλο μου μπορώ να βάλω τσιπάκι προκειμένου να τον ξαναβρώ. Γιατί να μην μπορώ να "τσιπάρω" έναν λαθρομετανάστη;» Για τον Ολιβιέ Ερτσέντ, καθηγητή πληροφορικής, που επισημαίνει αυτές τις προτάσεις στο ιστολόγιό του (1), είναι «μία από τις ελάχιστες φορές που χρησιμοποιείται σκόπιμα ο όρος "καταχώριση" για να περιγράψει μια φιλοδοξία η οποία ξεπερνά κατά πολύ την απλή "καταγραφή" (ήδη πολύ προχωρημένη) των ανθρώπινων όντων». Ωστόσο, με ή χωρίς τσιπάκι, ο άνθρωπος χωρίς χαρτιά -στα αγγλικά undocumented, ακαταχώριστος- είναι ήδη «καταχωρισμένος» από την αστυνομία. Προκειμένου να εφαρμόσουν τις πολιτικές της «επανεισόδου», οι ευρωπαϊκές αστυνομίες χρησιμοποιούν τη βιομετρική καταγραφή. Δημιουργημένο το 2003, το αρχείο Eurodac συσχετίζει «προσωπικά δεδομένα» με τα αποτυπώματα των δέκα δακτύλων και της παλάμης των αιτούντων άσυλο και των «παράνομων» ξένων υπηκόων. Για να αποφύγουν κάτι τέτοιο, κάποιοι μετανάστες ήδη καταφεύγουν στον αυτοακρωτηριασμό, αλλοιώνοντας τα ακροδάχτυλά τους με καυτό σίδερο ή με γυαλόχαρτο (2). Η ψηφιακή καταγραφή των ανθρώπων φτάνει μέχρι τη σάρκα τους.

(1) «"We should document them"» («"Θα πρέπει να τους καταχωρίζουμε"»), 2 Μαΐου 2010, http://affordance.typepad.com
(2) Jean-Marc Manach, «Les "doigts brules" de Calais» («Τα "καμένα δάχτυλα" του Καλέ»), La valise diplomatique, 25 Σεπτεμβρίου 2009, www.monde-diplomatique.fr


Πώς γνωρίζουμε;

Παρά το ότι αποτελεί επίσημη προτεραιότητα της Ενωσης, η μάχη κατά της λαθρομετανάστευσης δεν προσφέρει καθόλου επίσημα δεδομένα στη δημοσιότητα.
Προκειμένου να αποκτήσει κάποιος σαφή εικόνα του μηχανισμού αστυνομικής διαχείρισης των μεταναστών, πρέπει να στηριχτεί στα στοιχεία των κάτωθι μη κυβερνητικών οργανώσεων:

- United for Intercultural Action: Με έδρα το Αμστερνταμ, αυτό το δίκτυο αντιρατσιστικών οργανώσεων καταγράφει όλους τους θανάτους μεταναστών που επιχειρούν να διασχίσουν τα όρια του Χώρου Σένγκεν (www.unitedagainstracism.org).
- Migreurop: Αυτή η ομάδα έρευνας της μεταναστευτικής πολιτικής στην Ευρώπη καταρτίζει τον κατάλογο με τους χώρους εγκλεισμού των μεταναστών (www.migreurop.org).
Οι χάρτες σχεδιάστηκαν από τον ερευνητή Ολιβιέ Κλοσάρ, ο οποίος έχει γράψει το βιβλίο «Atlas des migrants en Europe. Geographie critique des politiques migratoires» («Ατλας των μεταναστών στην Ευρώπη. Κριτική γεωγραφία των μεταναστευτικών πολιτικών»), Armand Colin, Παρίσι, 2009). Οι χάρτες εμπλουτίστηκαν από τον Φιλίπ Ρεκασεβίτς.
Συμπληρωματικά κείμενα και χάρτες θα βρείτε στα γαλλικά, στον ιστότοπο της Monde Diplomatique (http://blog.mondediplo.net/777).

Ιταλία: εχθρικοί με τους μετανάστες οι μαθητές Λυκείου

Η πλειονότητα των μαθητών Λυκείου στην Ιταλία διάκεινται πολύ αρνητικά ή αρκετά αρνητικά έναντι των μεταναστών, δείχνει έρευνα ινστιτούτου, διαπιστώνει όμως επίσης ότι οι μαθητές που λαμβάνουν μέρος σε ειδικό πρόγραμμα κριτικής ανάγνωσης των εφημερίδων στην τάξη παρουσιάζουν μεγαλύτερα ποσοστά αποδοχής των μεταναστών.

«Η ανασφάλεια, μια αίσθηση απειλής που αναφέρεται στην καθημερινότητα (κοινό έγκλημα) και στο μέλλον τους στην αγορά εργασίας (ανεργία)» φαίνεται να βρίσκεται στη βάση της αρνητικής κρίσης που διατυπώνουν οι μαθητές έναντι των μεταναστών, διαπιστώνει η GFK-Eurisko. Σε ποσοστό 58% εκφράζουν πολύ αρνητική ή αρκετά αρνητική γνώμη και μόνο 22% θεωρούν την αύξηση του αριθμού των μεταναστών φαινόμενο θετικό ή αρκετά θετικό. Εκτίμηση των ειδικών είναι ότι αγωνίες που συνδέονται με την αβεβαιότητα της ηλικίας τους αλλά και τις οικονομικές συνθήκες τούς οδηγούν στη δυσπιστία, οπότε υποβαθμίζουν παράγοντες θετικούς, όπως οι αξίες ή ο πολιτισμός εν γένει.

Αξιοσημείωτο είναι ότι υψηλότερα ποσοστά αποδοχής των μεταναστών είχαν οι μαθητές που συμμετέχουν στο πρόγραμμα «Η εφημερίδα στην τάξη», το οποίο ξεκίνησε πριν από δέκα χρόνια με πρωτοβουλία πολιτών και εκδοτών και σήμερα εμπλέκει 1,7 εκατομμύριο Ιταλούς μαθητές δημόσιων λυκείων. Στόχος του ήταν να βάλει την εφημερίδα στην τάξη, ώστε οι έφηβοι να μάθουν, πρώτον, να διαβάζουν κριτικά και δεύτερον, να μπορούν να αναγνωρίσουν ένα δεύτερο επίπεδο πίσω από τα γραφόμενα. Ετσι γίνονται καλύτεροι πολίτες. Για να επιτευχθεί αυτό υπάρχει διαρκής συνεργασία καθηγητών και δημοσιογράφων. Το πρόγραμμα, στο οποίο παίρνουν μέρος μεγάλες και σοβαρές εφημερίδες, όπως η πολιτική «Corriere della Sera», η οικονομική «24Ore» και η αθλητική «La Gazzetta dello Sport», οργανώνει κάθε χρόνο ημερίδες. Η φετινή, κατά την οποία παρουσιάστηκε η έρευνα, ήταν αφιερωμένη στην «κοινωνική ενσωμάτωση των ασθενέστερων» στην ιταλική κοινωνία. Η έρευνα είχε ακόμα μία ενδιαφέρουσα πτυχή. Τα παιδιά που διαβάζουν εφημερίδες στην τάξη «προετοιμαζόμενα να γίνουν υπεύθυνοι πολίτες», όπως αναφέρουν υπεύθυνοι του προγράμματος, έδειξαν στην έρευνα πρόθεση ενεργού συμμετοχής στην κοινωνία των πολιτών και στην πολιτική, προδιάθεση να πληρώνουν φόρους και να ασκούν το εκλογικό τους δικαίωμα.

Ερση Βατού (Πηγές: Corriere della Sera, www.agi.it, www.osservatorioonline.it),  Ελευθεροτυπία, Σάββατο 30 Ιανουαρίου 2010

Η νέα μαφία ονομάζεται Ντραγκέτα

Της ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΠΑΝΤΖΟΥ, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 31 Ιανουαρίου 2010

 

Η κλιμάκωση της επιθετικής δράσης της Ντραγκέτα, της μαφίας που ελέγχει την Καλαβρία και που τώρα βρίσκεται σε πολιορκία από τις επίμονες δικαστικές έρευνες, όπως δήλωσε ο γενικός εισαγγελέας της Ιταλίας, Πιέρο Γκράσο, φέρνει μνήμες των απαρχών του αιματηρού πολέμου που εξαπέλυσε κατά του κράτους η σικελική Κόζα Νόστρα στο τέλος της δεκαετίας του '80 και στις αρχές του '90.

Ο εντοπισμός αυτοκινήτου γεμάτου όπλα και εκρηκτικά κατά μήκος της διαδρομής της πομπής που συνόδευε τον πρόεδρο της Ιταλίας Τζόρτζιο Ναπολιτάνο κατά την επίσκεψή του στο Ρέτζιο, έχει σημάνει συναγερμό στις αρχές. Η ιταλική κυβέρνηση απάντησε συγκαλώντας έκτακτο υπουργικό συμβούλιο στο Ρέτζιο και ανακοινώντας σχέδιο δέκα σημείων για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, που προβλέπει τη θέσπιση «κώδικα» νόμων κατά της μαφίας και ίδρυση εθνικής υπηρεσίας διαχείρισης των κατασχεμένων περιουσιών της.

Η πρόκληση κατά του προέδρου συνοδεύτηκε από την αποστολή στον δικαστή της Περιφερειακής Διεύθυνσης Αντιμαφίας Τζιουζέπε Λομπάρντο φακέλου που περιείχε μια σφαίρα και ένα σημείωμα που έγραφε «Ή σταματάς ή θα έχεις το τέλος των (δολοφονημένων δικαστών) Φαλκόνε και Μπορσελίνο». Είχαν προηγηθεί τις προηγούμενες εβδομάδες έκρηξη βόμβας στην είσοδο της Εισαγγελίας του Ρέτζιο, ο εντοπισμός εκρηκτικού μηχανισμού στο μέγαρο της πόλης όπου δικάζονται οι αρχινονοί και το «κυνήγι των μαύρων» στο Ροζάρνο.

Με τις επιθέσεις κατά των εκπροσώπων των θεσμών η μαφία προειδοποιεί πως οι δίκες πρέπει να «διευθετηθούν» και οι διώξεις να σταματήσουν αλλιώς οι συνέπειες θα είναι καταστροφικές, γράφει η «Μανιφέστο», ενώ με το ρατσιστικό όργιο στο Ροζάρνο προβάλλει ως πολιτικός πρωταγωνιστής στη διαχείριση της ασφάλειας: πρώτα τα μέλη της επιτίθενται κατά των μεταναστών που η ίδια εκμεταλλεύεται κι όταν αυτοί εξεγείρονται, οργανώνει την «προστασία» των πολιτών «καθαρίζοντας» την πόλη από τους «μαύρους ταραχοποιούς».

Για τους αναλυτές η κλιμάκωση της βίας έχει ως στόχο την επιβεβαίωση της κυριαρχίας της Ντραγκέτα σε μια περιφέρεια που έχει εγκαταλειφθεί από το κράτος. Εκφράζει, επιπλέον, την ανησυχία της οργάνωσης για τα πλήγματα που έχει υποστεί, μετά την άφιξη του εισαγγελέα Νικολά Γκρατέρι και του δικαστή Σαλβατόρε Ντι Λάντρο.

Συλλήψεις και κατασχέσεις

Οι έρευνές τους οδήγησαν μέσα στο 2009 στη σύλληψη 59 σημαινόντων μαφιόζων, στην κατάσχεση 800 κιλών κοκαΐνης και 415 εκατ. ευρώ μαφιόζικης περιουσίας. «Εδώ οι εγκληματίες πίστευαν ότι τα πράγματα θα διευθετηθούν στις εφέσεις, ότι "κάποιος" θα φροντίσει να μειωθούν δραστικά οι ποινές που τους επιβλήθηκαν πρωτόδικα. Αλλά τέλειωσαν αυτά και μάλλον μπήκαν στον πειρασμό να αντιδράσουν», δήλωσε ο Ντι Λάντρο που επιβλέπει τις εφέσεις και ελέγχει τις κατασχέσεις των μαφιόζικων περιουσιών.

Πρόκειται σαφώς για μια προειδοποίηση, επισημαίνει ο Ρομπέρτο Σαβιάνο, δημοσιογράφος και συγγραφέας του βιβλίου για την Καμόρα «Γόμορρα», καθώς η Ντραγκέτα διαθέτει ένα τεράστιο οπλοστάσιο ικανό να τινάξει στον αέρα ολόκληρο το Ρέτζιο. «Είναι ένα πρώτο σημάδι, ένα μήνυμα για να δουν αντιδράσεις. Είναι η αρχή ενός στρατιωτικού διαλόγου».

Ή όπως γλαφυρά επισημαίνει ο δικαστής και συγγραφέας νουάρ μυθιστορημάτων Τζιανκάρλο ντε Κατάλντο στη «Στάμπα»: «Είναι μια προσφορά διαπραγματεύσεων προς την εξουσία. Πίσω από τους εκρηκτικούς μηχανισμούς, μαζί με τα περιστασιακά συμφέροντα της μίας ή της άλλης οικογένειας, ίσως υπάρχει η ανάγκη να φτάσουν μέσω του θορύβου, στο κέντρο της εξουσίας. Μόνο το μέλλον θα μας πει αν αυτή κώφευσε ή αποδέχτηκε. Αν οι νονοί και οι παλιοί πατριάρχες έχουν ακόμη φίλους εκεί ή μόνο φαντάζονται ότι έχουν».

Εκμεταλλεύεται την παράδοση του «πατέρα αφέντη», δεσμούς αίματος, όρκους τιμής και άλλες τελετουργίες πίστης, που μαζί με τα όπλα και το χρήμα της εγγυώνται τον έλεγχο των εδαφών της Καλαβρίας.

Η Ντραγκέτα, παραπαίοντας ανάμεσα στην κουλτούρα βίας των ιταλικών αγροτικών περιοχών περασμένων αιώνων και στις εκσυγχρονιστικές επιταγές της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, κατάφερε να γίνει η ισχυρότερη μαφία της Ευρώπης και από τις πιο δυναμικές στο παγκόσμιο οργανωμένο έγκλημα.

«Με όνομα - δάνειο από το ελληνικό "ανδραγάθημα", αυτή η οργάνωση που αυτοχαρακτηρίζεται "ατρόμητη", είναι η πλέον ωμή και σκληρή μαφία που έχω ποτέ γνωρίσει» γράφει ο εισαγγελέας Νικολά Γκρατιέρι, συγγραφέας μαζί με το δημοσιογράφο Αντόνιο Νικάζο του «Fratelli di sangue» (Αδελφοποιητοί).

Παγκόσμια ανάπτυξη

Σήμερα, η οργάνωση διαθέτει πλοκάμια σε ολόκληρο τον κόσμο, πανίσχυρο οπλισμό και τεράστια επιχειρησιακή ικανότητα, που καταδεικνύεται από το γεγονός ότι τα τελευταία επτά χρόνια τα μέλη της έχουν εμπλακεί σε 14.000 εγκλήματα. Μπορεί το φέουδό της, η Καλαβρία, να αποτελεί μια από τις πιο φτωχές ευρωπαϊκές περιφέρειες, αλλά η Ντραγκέτα διαθέτει μια επικερδέστατη αυτοκρατορία που από το νότο της Ιταλίας κινεί τεράστια ποσά χρήματος και ναρκωτικών στις πέντε ηπείρους. Άρχισε με χασίσι και ηρωίνη και σήμερα κυριαρχεί στο παγκόσμιο εμπόριο της κοκαΐνης.

Ο δημοσιογράφος Ρομπέρτο Σαβιάνο, επισημαίνοντας ότι μόνο από την κοκαΐνη οι ιταλικές μαφίες κάνουν τζίρο κάπου εξήντα φορές μεγαλύτερο από της Fiat, δίνει μια εικόνα του κύκλου εργασιών της Ντραγκέτα. «Αγοράζει κοκαΐνη προς 2.500 ευρώ το κιλό και την πουλά 60 ευρώ το γραμμάριο: κέρδος 57.500 ανά κιλό. Και πουλά εκατοντάδες τόνους».

Το επιχειρηματικό δαιμόνιο της καλαβρέζικης μαφίας δεν εξαντλείται στα ναρκωτικά, αλλά εκτείνεται από τους εκβιασμούς, τις «απαλοτριώσεις», το εμπόριο όπλων και πλαστών προϊόντων ώς τα δημόσια έργα, τον τομέα της υγείας, τις οικοδομές και βεβαίως την αγροτική παραγωγή. Η γερμανίδα δημοσιογράφος Πέτρα Ρέσκι, που μετά την έκδοση του βιβλίου της «Μαφία» βρίσκεται επίσης υπό αστυνομική προστασία, εκτιμά ότι ο τζίρος της Ντραγκέτα ξεπερνά τα 44 δισ. ευρώ το χρόνο.

Εγκληματίες με Αρμάνι

Κάπου 150 οικογένειες, τα κλαν ή ντρίνες, όπως τα αποκαλούν, ελέγχουν τα πάντα. Κι αν τα επίθετα είναι πάντα τα ίδια, οι σημερινοί αρχηγοί είναι νέοι επιχειρηματίες με πτυχία και ξένες γλώσσες που δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτε από τους CEOs μεγάλων πολυεθνικών και αγοράζουν καλλιέργειες κόκας σαν να αγόραζαν μετοχές στο χρηματιστήριο.

Είναι ένα είδος εγκληματικής αριστοκρατίας που έχει προσαρμοστεί στην εποχή του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, συμμαχώντας με μέλη της μασονίας για να εισχωρήσει στην πολιτική, τη δημόσια διοίκηση και τις κρατικές συμβάσεις, γράφει ο Γκρατιέρι. «Ετσι γεννήθηκε η Σάντα, η νέα Ντραγκέτα, που νομιμοποιεί μια διπλή στράτευση: στη μαφία και στη μασονία. Μια τέλεια επιλογή που τους επιτρέπει να κάθονται στα τραπέζια όπου αποφασίζονται όχι πλέον τι μίζες θα χρεωθούν για τα δημόσια έργα, αλλά τι έργα θα γίνουν και πού».

Πόσο μακριά είναι η Καλαβρία; ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ

«Μετανάστες: Οι Ελληνες δεν είναι Ιταλοί»

Των ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΩΤΗΡΧΟΥ, ΑΡΗ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ, Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

 

Αγριο ποδαρικό έκανε η νέα δεκαετία, σε μια Ευρώπη που θεωρεί τον εαυτό της προπύργιο του φιλελεύθερου πολιτισμού και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων... Το βίαιο ξέσπασμα των μεταναστών στην Καλαβρία της Ιταλίας απέναντι στην ανελέητη εκμετάλλευση από τη Μαφία, που χρησιμοποίησε έως και όπλα για να «τιθασσεύσει» τους σύγχρονους Σπάρτακους, γκρέμισε τις ψευδαισθήσεις. Αραγε πόσο μακριά είναι το Ροζάρνο της Καλαβρίας από τη Μανωλάδα της Ηλείας;...

Στην ευθεία του χάρτη, ούτε 500 χιλιόμετρα. Την τεθλασμένη της πραγματικότητας, όμως, διαμορφώνουν οι προϋποθέσεις που οδήγησαν σε αυτή την εξέγερση, όπως και σε άλλες παλαιότερα, από τα φραουλοχώραφα της Ισπανίας έως τα προάστια του Παρισιού. Υπάρχουν στην Ελλάδα ανάλογες προϋποθέσεις; Και βέβαια, απαντούν ορισμένοι από τους εμπειρογνώμονες και ερευνητές που ρωτήσαμε. Μας θυμίζουν αντίστοιχες εντάσεις εδώ: Τύρναβος, Αρτα, Μανωλάδα, Παγανή Λέσβου, κέντρο Αθήνας. Μα υπάρχει στην Ελλάδα Μαφία; Οχι, αλλά ανθούν τα κυκλώματα εκμετάλλευσης της παράνομης εργασίας μεταναστών. Σε αυτό το σημείο, μπαίνουν σαν αντίβαρο οι αντιστάσεις της ελληνικής κοινωνίας, η οποία στις περισσότερες περιπτώσεις έκρυθμων καταστάσεων στάθηκε στο πλευρό των υφιστάμενων την εκμετάλλευση.
Κυρίαρχη παραφωνία; Η κραυγαλέα απουσία της πολιτείας, η οποία όχι μόνο δεν τους προστατεύει αλλά επιδίδεται σε ένα όργιο «διαπλοκής πολιτικής, οικονομίας και θεσμών για την εξυπηρέτηση αναγκών», διαιωνίζοντας την παράτυπη και συνεπώς ευάλωτη παρουσία τους στη χώρα. «Διότι εάν λειτουργούσαν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί, θα τους μάζευαν όλους, από τη Μανωλάδα, την Κρήτη και τόσες άλλες περιοχές», λέει ο Χαράλαμπος Κασίμης, καθηγητής Αγροτικής Κοινωνιολογίας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο. Και τι θα απογίνονταν οι καλλιέργειες; Ηδη στην Καλαβρία, τα φρούτα σαπίζουν στα δέντρα...

Φραουλοχώραφα

Θα τραγουδούσαν σήμερα άραγε οι Μπιτλς για τα φραουλοχώραφα («Strawberry fields») με την ίδια νοσταλγία αν γνώριζαν τις συνθήκες «εντατικής» εργασίας σ' αυτά; Λίγα χρόνια πριν γίνουν τα επεισόδια στη Μανωλάδα, ώστε να μάθουμε για τους ξένους εργάτες που ζούσαν και δούλευαν ως σύγχρονοι δουλοπάροικοι στην Ηλεία, είχαν ξεσηκωθεί για τους ίδιους σχεδόν λόγους και στην Ουέλβα της Ισπανίας. Ως δεύτερη φραουλοπαραγωγός χώρα μετά τις ΗΠΑ, χρειάζεται, μόνο για τη σοδειά της συγκεκριμένης περιοχής, 55.000 εποχικούς εργάτες, αρκετοί εκ των οποίων μετανάστες χωρίς χαρτιά. Το 2003, ένας Μαροκινός δολοφονήθηκε, σε δύο έβαλαν φωτιά και τρεις τους ξυλοκόπησαν. Και αυτά δεν ήταν τα μοναδικά περιστατικά.
«Τέτοια γεγονότα, το Ροζάρνο, η Μανωλάδα και με άλλους τρόπους ο Αγιος Παντελεήμονας στην Αθήνα, παρά τις διαφορές στην ένταση της βίας και έναν αναγκαίο διαχωρισμό μεταξύ υπαίθρου και πόλης, μοιράζονται ένα κοινό χαρακτηριστικό: το πέρασμα από τη γενική έκφραση απορριπτικών απόψεων στην ανάληψη συγκεκριμένης συλλογικής δράσης εφαρμογής της απόρριψης σε τοπική κλίμακα», παρατηρεί ο ερευνητής του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), Γιώργος Κανδύλης.

Κοινά στοιχεία

«Τα κοινά στοιχεία είναι περισσότερα από όσα μπορούμε να φανταστούμε», λέει ο Μίλτος Παύλου, διευθυντής του Εθνικού Παρατηρητηρίου του Ρατσισμού και της Ξενοφοβίας (ΕΝΩΣΗ-ΚΕΜΟ/i-RED) και τα κωδικοποιεί σε επτά σημεία:
1) Οι μετανάστες αμείβονται αυτασφαλιζόμενοι με ημερομίσθια χαμηλότερα του ελάχιστου νόμιμου, ακόμη και μετά τη διεκδίκησή του.
2) Αντιμετωπίζονται με λεκτική και σωματική βία από παραγωγούς και τοπικούς παράγοντες, που λιγότερο ή περισσότερο ορατά λειτουργούν ως οργανωμένες ομάδες εκτός νομιμότητας.
3) Η διοίκηση και η αυτοδιοίκηση υποστηρίζουν ανοικτά τους παραγωγούς και τις ομάδες εκτός νομιμότητας και όχι τα θύματα της εκμετάλλευσης, υποβοηθούμενοι από την παράνομη ή αμφισβητούμενη νομιμότητα διαμονής τους στη χώρα. Ετσι η μεταναστευτική νομοθεσία στηρίζει την εκμετάλλευση και την υποτελή θέση των εργαζομένων.
4) Οι αρμόδιες δικαστικές ή διοικητικές αρχές δεν παρεμβαίνουν, παρά τις καταφανείς και σφοδρές παραβιάσεις του νόμου περί διακρίσεων στην εργασία αλλά και την υποκίνηση ρατσιστικής βίας δημοσίως ακόμη και από δημόσιους λειτουργούς.
5) Φορείς της τοπικής κοινωνίας, όπως τα εργατικά κέντρα, η κοινωνία των πολιτών αλλά και η εκκλησία, είτε κεντρικά (π.χ. Βατικανό) είτε απλοί κληρικοί στην ελληνική περιφέρεια (Αρτα), προσφέρουν στήριξη στους μετανάστες εργαζόμενους.
6) Η πρωτογενής παραγωγή έχει στηριχτεί μόνο στη χαμηλά αμειβόμενη εργασία, χωρίς ανταγωνιστικότητα, με αποτέλεσμα να καταρρέει μόλις εξαφανιστεί η στήριξη από ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις.
7) Μέσα σε αυτές τις συνθήκες οικονομικής αποτυχίας και παρασιτικής επιχειρηματικότητας, οι μετανάστες, που ανήκουν στην πλέον ευάλωτη κατηγορία εργαζομένων, βαφτίζονται «προθύμως» παράνομοι και ανεπιθύμητοι.
Δυναμικό αντίδρασης
«Είναι φανερό ότι υπάρχει το δυναμικό μιας αντίδρασης εκ μέρους των μεταναστών», εκτιμά ο Κάρολος Καβουλάκος, συνεργάτης του Ινστιτούτου Αστικής και Αγροτικής Κοινωνιολογίας (ΙΑΑΚ) του ΕΚΚΕ και λέκτορας υπό διορισμό στο ΑΠΘ. Ωστόσο, δύο είναι κατά τη γνώμη του οι προϋποθέσεις για τέτοιου τύπου εξεγέρσεις:
* Η έλλειψη δικαιωμάτων και κρατικής πολιτικής που θα διευκόλυνε την ένταξη και θεσμική έκφραση των μεταναστών είναι πιο πιθανό να τους οδηγήσει σε βίαιες αντιδράσεις ως τη μοναδική διαθέσιμη επιλογή για να ακουστεί η φωνή τους. Στη χώρα μας η κατάσταση είναι γνωστή: ατροφικό κοινωνικό κράτος, ατελή προγράμματα νομιμοποίησης που αποκλείουν χιλιάδες μετανάστες, εκτεταμένες πολιτικές καταστολής, που όχι μόνο ενθαρρύνουν αλλά αποτελούν ρατσιστική συμπεριφορά. Οι τελευταίες εξαγγελίες της κυβέρνησης αποπειρώνται μια πολιτική προς τη θετική κατεύθυνση: «Σε καμιά όμως περίπτωση δεν μπορεί κανείς να μιλήσει για επίλυση του προβλήματος, καθώς τα μέτρα αφορούν κυρίως τους ήδη ενταγμένους».
* Η ύπαρξη φαινομένων ακραίας εκμετάλλευσης και καταπίεσης των μεταναστών, και ακόμα περισσότερο η κατασκευή θυλάκων υπερβολικής εκμετάλλευσης. «Δυστυχώς στην Ελλάδα υπάρχουν τέτοια παραδείγματα. Θα έλεγε κανείς ότι σ' ένα βαθμό η αγροτική παραγωγή στηρίζεται σε τέτοιου είδους καταστάσεις».

«Μπλακ εντ ντέκερ»...

Μπορεί να υπάρχουν τέτοια παραδείγματα αλλά η πραγματικότητα δείχνει και το βαθμό εξάρτησης της ελληνικής γεωργίας από την εργασία των μεταναστών: «Εργάτης στην ελληνική γεωργία σημαίνει μετανάστης», μας λέει ο Χ. Κασίμης. Επιστημονικές έρευνες που διενεργεί χρόνια στον αγροτικό χώρο καταδεικνύουν ότι στην αγροτική παραγωγή οι μισθωτοί είναι σχεδόν αποκλειστικά μετανάστες. Αν δεν υπήρχαν, «η εικόνα της ελληνικής υπαίθρου θα ήταν αυτή της εγκατάλειψης», τονίζει. «Οι εργοδότες τους ομολογούν: Οι Αλβανοί είναι το black'n'decker μας. Η παρουσία τους αποτελεί δομικό στοιχείο της γεωργικής παραγωγής στη χώρα μας ενώ η ευελιξία τους τους επιτρέπει να παίζουν πλέον πολυλειτουργικό ρόλο. "Γρασάρουν" τις τοπικές κοινωνίες καθώς κάνουν τα πάντα: εκτός από τις καλλιέργειες, απασχολούνται στις οικοδομές, ακόμη και στις υπηρεσίες και τον τουρισμό, ανάλογα με την εποχή».
Δεν είναι μόνο ότι κάνουν τις δουλειές που οι γηγενείς αποφεύγουν ως κατώτερες. Νοικιάζουν σπίτια που θα έμεναν άδεια, ψωνίζουν, στέλνουν τα παιδιά στο σχολείο, αιμοδοτούν τα ασφαλιστικά ταμεία που διαφορετικά θα κατέρρεαν νωρίτερα. Είναι ο μοναδικός παράγοντας αύξησης του πληθυσμού και επιβράδυνσης της δημογραφικής γήρανσης. «Ο πρωτογενής τομέας, οι κατασκευές, οι υπηρεσίες είναι τομείς που ωφελήθηκαν άμεσα από αυτούς. Τα μεγάλα κατασκευαστικά έργα των κοινοτικών πλαισίων στήριξης καθώς και τα ολυμπιακά έργα δεν θα μπορούσαν να είχαν ολοκληρωθεί εγκαίρως χωρίς τη συμβολή των μεταναστών», παρατηρούν οι Σταύρος Ζωγραφάκης (επίκουρος καθηγητής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο) και Θεόδωρος Μητράκος (ερευνητής Τράπεζας της Ελλάδος) στην εργασία τους με τίτλο «Πόσους μετανάστες μπορούμε να έχουμε;». «Τα καλλιεργούμενα φραουλοχώραφα στην περιοχή της Μανωλάδας αυξήθηκαν κατά 60% μέσα σε μία τριετία χάρη σε αυτούς», συμπληρώνει ο Χ. Κασίμης. Μήπως όλα τα παραπάνω αποσιωπούνται από τις ακραίες φωνές, που χρησιμοποιούν ως επιχείρημα την οικονομική κρίση για να διατυπώσουν το ξενοφοβικό τους κήρυγμα; Θα μπορούσε η κρίση να αποτελέσει τη θρυαλλίδα σε ένα τόσο εύφλεκτο περιβάλλον;
«Οι πιέσεις από την οικονομική κρίση θα είναι κυρίως ενδομεταναστευτικές και αυτό έχει ήδη διαπιστωθεί», λέει ο Χ. Κασίμης: «Οι νεοαφιχθέντες μετανάστες από Ασία, Βουλγαρία και Ρουμανία, με την παράνομη απασχόλησή τους τσακίζουν τα μεροκάματα. Οι παλαιότεροι μετανάστες υφίστανται διπλή πίεση. Από τη μια έχουν να πληρώσουν το κόστος της ένταξής τους, που συνδέεται με τις οικογενειακές τους ανάγκες. Από την άλλη, έχουν να ανταγωνιστούν την πίεση της φθηνότερης εργασίας που προσφέρουν οι νεοεισερχόμενοι παράνομα εργαζόμενοι».
Πιθανότερες θεωρεί τις ενδομεταναστευτικές εντάσεις και ο επίκουρος καθηγητής στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Απόστολος Παπαδόπουλος: «Το πρόβλημα είναι ότι η οικονομική κρίση δημιουργεί την ευνοϊκότερη συγκυρία για όσους ήθελαν εκ προοιμίου να δηλώσουν την αντίθεσή τους στην τακτοποίηση των μεταναστών. Λογικά θα έπρεπε να ήμασταν υπέρ της οργάνωσης και νομιμοποίησής τους, γιατί με αυτό τον τρόπο οι διεκδικήσεις τους θα ήταν στο πλαίσιο του δημοκρατικού διαλόγου»...
«Η ελληνική κοινωνία είναι πιο προχωρημένη από τους θεσμούς, οι οποίοι έχουν καταδικάσει τους μετανάστες σε μια ομηρία χωρίς δικαιώματα, μια ανασφάλεια για τη νομιμότητα, που συμφέρει τους εργοδότες αφού καλύπτουν τις ανάγκες τους με χαμηλό κόστος εργασίας», λέει ο Χ. Κασίμης. «Θα βρεθεί ο τρόπος ώστε ακόμη και αν προχωρήσει η τακτοποίηση, να διατηρείται πάντοτε ένα "απόθεμα μη νόμιμων για να βολεύονται οι τοπικές κοινωνίες με χαμηλά μεροκάματα», αντιτείνει ο Απ. Παπαδόπουλος.
«Πρέπει να αποφύγουμε να μπούμε σε μια συζήτηση που συνδυάζει την ανασφάλεια λόγω της κρίσης με την ένταση ρατσιστικών επεισοδίων και συνακόλουθες αντιδράσεις των μεταναστών», συνιστά ο Κ. Καβουλάκος: «Δεν θα μας οδηγήσει παρά σε επιβεβαίωση μάλλον αντιδραστικών προσεγγίσεων».
Το μεγάλο ζητούμενο μοιάζει να είναι η έλλειψη πολιτικής για τη μετανάστευση, η οποία θα αναιρέσει τις προϋποθέσεις της πολλαπλής εκμετάλλευσης των μεταναστών.

Ελλειμμα πολιτικής

Ζητούμε τη γνώμη της Ιωάννας Τσίγκανου (αν. διευθύντρια στο Ινστιτούτο Κοινωνικής Πολιτικής του ΕΚΚΕ), υπεύθυνης της έρευνας με τίτλο «Επιχειρηματικότητα, κίνδυνοι και ανταγωνισμός στο κέντρο της Αθήνας» (2009). Ερευνα που αποδόμησε τον μύθο του μετανάστη εγκληματία καθώς οι ερωτώμενοι επιχειρηματίες-θύματα παράνομης ενέργειας απάντησαν ότι οι δράστες των επιθέσεων ανήκουν κυρίως σε μικτές ομάδες Ελλήνων-αλλοδαπών, δεύτεροι έρχονται οι Ελληνες και τρίτοι οι αλλοδαποί.
«Οταν συμβαίνουν γεγονότα όπως της Καλαβρίας, επικρατεί η τάση να εξομοιώνονται κοινωνικές καταστάσεις και συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στις δύο χώρες κάτω από τελείως διαφορετικές συνθήκες», μας λέει. «Η κατάσταση στην Καλαβρία δεν εκφράζει την κατάσταση που επικρατεί σε ολόκληρη την Ιταλία. Πολύ περισσότερο, δεν εκφράζει την κατάσταση που επικρατεί στη χώρα μας. Τέτοια γεγονότα χρησιμοποιούνται, συχνά και από τα ΜΜΕ, για την ενεργοποίηση της "συλλογικής φοβίας" και ανασφάλειας, με αίτημα την αύξηση της καταστολής. Παράλληλα υποκινούν την αντιμετώπιση των μεταναστών ως "αποδιοπομπαίων τράγων". Μετατίθεται έτσι η προσοχή από τα ουσιαστικά ζητήματα της κοινωνικής ένταξης των μεταναστών και κατά συνέπεια μετατοπίζεται το κέντρο βάρους της λήψης πολιτικών αποφάσεων από μια κατεύθυνση ενσωμάτωσης προς μια κατεύθυνση αποκλεισμού».
Ομως η κοινωνία ποια στάση τηρεί; «Ερευνες έχουν καταδείξει ότι παρά τα διαπιστωμένα ρήγματα στη συνοχή της κοινωνίας μας -τα οποία υπερπροβάλλονται- και την αμήχανη αμφιθυμία του κοινωνικού σώματος απέναντι στο μεταναστευτικό ζήτημα, η "κοινωνική ανοχή" εξακολουθεί να υφίσταται και οι διάφορες προσπάθειες ενεργοποίησης της "συλλογικής φοβίας" συναντούν ακόμη σθεναρές αντιστάσεις. Επίσης, έχει καταδειχτεί ότι παρά την κρίση αξιοπιστίας των θεσμών, το οργανωμένο έγκλημα δεν έχει υποκαταστήσει βασικές και κυρίαρχες λειτουργίες του κράτους, όπως ισχύει με την ιταλική Μαφία».
Και η κρίση; «Σε συνθήκες σπανιότητας υλικών πόρων όπως η σημερινή, η εκμετάλλευση ανθρώπων και κοινωνικών ομάδων εντείνεται, και μάλιστα των πιο ευάλωτων μεταναστών χωρίς "φωνή" και δικαιώματα. Αυτό δημιουργεί τις προϋποθέσεις για περαιτέρω συμπίεσή τους και επαπειλεί κοινωνικές συγκρούσεις. Η αποφυγή τους δεν συναρτάται με τη λήψη μέτρων καταστολής αλλά με την προώθηση δράσεων κοινωνικής συμμετοχής», καταλήγει.

Ούνα φάτσα άλλη... ράτσα

Ο Μοαβία Αχμέτ, εκπρόσωπος του Ελληνικού Φόρουμ Μεταναστών, βάζει τα γέλια όταν τον ρωτάμε αν βλέπει να γίνεται στην Ελλάδα της Καλαβρίας: «Δεν το βλέπω καθόλου», λέει απερίφραστα και εξηγεί: «Οι Ελληνες είναι πολύ διαφορετικοί από τους Ιταλούς, οι οποίοι νομίζουν ότι ακόμη είναι οι Ρωμαίοι αποικιοκράτες που κατακτούν τον κόσμο. Είναι αλήθεια αυτό που είπε το Βατικανό αποκαλώντας τους Ιταλούς ρατσιστές. Και ο ίδιος ο Μπερλουσκόνι στην προηγούμενη θητεία του αναγκάστηκε να ζητήσει συγγνώμη από τον πρόεδρο της Αιγύπτου, επειδή έκανε λόγο για τον "ανώτερο πολιτισμό των Ευρωπαίων". Δεν είπε τίποτα άλλο από μια σκέψη διάχυτη στους Ιταλούς, όχι βέβαια σε όλους...».
«Οι Ελληνες διαφέρουν και κοινωνικά», συνεχίζει ο Μοαβία.«Ενα κομμάτι της ελληνικής κουλτούρας είναι συνδεδεμένο με την Ανατολή. Υπάρχει μεγάλη και βαθιά αντίληψη των θεμάτων της ελευθερίας και της δημοκρατίας, είναι αξίες ζωντανές και ισχυρές. Η ιστορία των Ελλήνων είναι γεμάτη από αγώνες κατά της εξουσίας, είτε ξένης είτε ντόπιας. Είναι μεμονωμένοι όσοι φέρονται και μιλάνε με ακραίο τρόπο. Η εκμετάλλευση στην Καλαβρία όχι μόνο είχε φτάσει σε απίστευτα όρια, αλλά ήθελαν και να τους πυροβολούν από πάνω. Δεν νομίζω όμως ότι ο μέσος Ελληνας θα δεχτεί κάτι τέτοιο. Το αντίθετο. Πριν από δύο χρόνια, μέρα μεσημέρι, σε ένα περιστατικό αστυνομικής βίας σε βάρος Αφρικανού μικροπωλητή στο Σύνταγμα, ήταν μια Ελληνίδα που άρπαξε το χέρι του κρατικού οργάνου για να τον σταματήσει από τις βιαιοπραγίες».

Εχουν επιτρέψει τη δημιουργία ομάδων πολιτοφυλακής που περιπολούν και ειδοποιούν...

Της ΕΡΣΗΣ ΒΑΤΟΥ

"Περιμέναμε χέρια αλλά μας ήρθαν άνθρωπο"ι, Από έργο του Max Frisch 

«Ματωμένα» πορτοκάλια και μανταρίνια, σύμβολο ενός πονεμένου πλήθους «αλλοδαπών» που επίσης ματώνει κάθε μέρα στα χωράφια της Καλαβρίας, πέταξαν τις προάλλες στους δρόμους της Νάπολης κάτι λίγοι νεαροί, θύλακος αντίστασης κατά ρατσιστικών συμπεριφορών. Διαδήλωναν κατά του υπουργού Εσωτερικών και προερχόμενου από την ξενοφοβική Λίγκα του Βορρά, Ρομπέρτο Μαρόνι, που στο πρόσωπό του βλέπουν ένα «επονείδιστο κράτος». Πέρασαν μέρες από τις ταραχές του Ροζάρνο και τα φώτα έσβησαν. Οι κάτοικοι νιώθουν στενάχωρα όχι μόνο γιατί ελάχιστα αγροτικά χέρια έμειναν, αλλά και επειδή τους κατηγόρησαν «αδίκως» για ρατσισμό. «Δεν είμαστε ρατσιστές, αλλά...», είναι η συνήθης εισαγωγή μιας πρότασης. Οι μετανάστες φοβήθηκαν, το έσκασαν ή μεταφέρθηκαν «με τάξη» (λόγια του Μαρόνι) σε χώρους από όπου θα ξεκινήσει η διαδικασία απέλασής τους. Μόλις προχθές όμως ο υπουργός επανήλθε στο θέμα απαντώντας σε επερώτηση στη Γερουσία. Ούτε λίγο ούτε πολύ είπε ότι για όλα έφταιγαν οι παράνομοι μετανάστες, παρόλο που δεν ήταν εκεί! «Τα γεγονότα στο Ροζάρνο καθιστούν προφανείς τις αρνητικές συνέπειες της παράνομης μετανάστευσης την οποία η κυβέρνηση θα συνεχίσει να πατάσσει. Η πλειονότητα των ξένων στις ταραχές ωστόσο, ήταν νόμιμοι, αν και χωρίς σύμβαση εργασίας». Ή δεν είχαν δουλειά λοιπόν ή αυτή ήταν «μαύρη». Θύματα της καλαβρέζικης μαφίας, της Ν'ντρανγκέτα, των τοπικών αρχών που σφυρίζουν αδιάφορα, κάποιων εργοδοτών που βολεύονται... Ολοι έχουν την... ατζέντα τους. Πιο πιεστική αυτή της κυβέρνησης Μπερλουσκόνι, που έχει τοπικές εκλογές το Μάρτιο. Τι μπορείς να δώσεις σε έναν ψηφοφόρο που τον διαφορετικό άνθρωπο τον αντιμετωπίζει με φόβο και δεν τον θέλει κοντά του; «Ασφάλεια», μέσω της καταστολής και «ομοιογένεια», μέσω της απέλασης.
Στην Ιταλία από χρόνια γίνονται θεσμικές παρεμβάσεις που οδηγούν σε διεύρυνση του τμήματος εκείνου της κοινωνίας, το οποίο όχι μόνο εκφέρει λόγο ανελεύθερο και ξενοφοβικό αλλά και αναλαμβάνει δυνάμει επικίνδυνες δράσεις. Εσχατη «πρωτοβουλία» η τροποποίηση του νόμου περί ασφάλειας, ώστε να περιλάβει άρθρο που επιτρέπει τη δημιουργία ομάδων εθελοντών πολιτών, αόπλων, οι οποίοι θα περιπολούν και θα ειδοποιούν τις δυνάμεις τάξης για διάφορα επεισόδια ή την παρουσία υπόπτων! Αναβίωση των μελανοχιτώνων, είπαν πολλοί. Αηδίες, απάντησε ο Μαρόνι. Το όνομά του πάντως φέρει ο νόμος που καθιστά ποινικό αδίκημα τη μη κατοχή νόμιμων εγγράφων μετανάστευσης. Είναι και πολλά άλλα όμως. Πριν από έναν χρόνο, κατά παράβαση των νόμων της Ε.Ε. η κυβέρνηση έβαλε 40 Αιγύπτιους αιτούντες ασύλου σε ένα αεροπλάνο και τους έστειλε πίσω στο Κάιρο. Χωρίς ακρόαση. Ενας βουλευτής της Λίγκας, ο Ματέο Σελβίνι, πρότεινε χωριστή συγκοινωνία για μετανάστες και «καθαρούς» Μιλανέζους και στην κοινότητα Κοκάλιο έγινε στις γιορτές επιχείρηση κατά των μεταναστών που πήρε το όνομα «Λευκά Χριστούγεννα». «Νομιμοποιημένες μορφές απαρτχάιντ», έγραψε η Unita. Σ' αυτό το σκηνικό, το ιταλικό οργανωμένο έγκλημα, η μαφία, πλουτίζει.
Η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο γίνεται ανεκτή όταν στρέφεται κατά μεταναστών, για να διατηρεί το γηγενή πληθυσμό ευχαριστημένο. Η στάση αυτή είναι ασφαλώς υποβολιμαία. Διότι σε συνθήκες οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, για την οποία ασφαλώς φέρουν ευθύνες και οι κρατούντες, το ευκολότερο πράγμα είναι όσοι πλήττονται να στρέψουν τα βέλη τους κατά εκείνου που λιγότερο μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του, να αρθρώσει αντεπιχείρημα το οποίο θα ακουστεί. Ετσι, αποδυναμώνεται εν τη γενέσει της η προσπάθεια όσων αντιστέκονται να αποκαλύψουν την έλλειψη πολιτικής βούλησης για ισονομία και κοινωνική ισότητα. Οι αποδιοπομπαίοι τράγοι πάντα ήταν πολύ χρήσιμοι.

«Αστυνομία - επιχειρηματίες συμμετείχαν σε εκφοβισμούς για σπάσιμο της απεργίας»

Του ΜΑΚΗ ΝΟΔΑΡΟΥ

 

Μαροκινοί, Αφγανοί, Μπαγκλαντεσιανοί και Βούλγαροι εργάτες, απαραίτητοι για την καλλιέργεια και τη συγκομιδή της φράουλας και των άλλων προϊόντων στη Νέα Μανωλάδα Ηλείας, συνεχίζουν να γίνονται καθημερινώς αντικείμενα εκμετάλλευσης.

Θύτες, ορισμένοι ντόπιοι ασυνείδητοι μεγαλοαγρότες που, παρά τον θόρυβο και τη δημοσιότητα, εξακολουθούν να γράφουν στα παλιά τους τα παπούτσια τους νόμους -ποντάροντας στις «υψηλές» γνωριμίες τους και καλυπτόμενοι πίσω από τη σιωπή των τοπικών παραγόντων- και θεωρούν τους μετανάστες «αναλώσιμους».
Περίπου δύο χρόνια μετά το αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του περιοδικού «Εψιλον» της «Κ.Ε.», η κατάσταση στη Νέα Μανωλάδα παραμένει ίδια. Με την Τοπική Αυτοδιοίκηση να σηκώνει τα χέρια ψηλά, δηλώνοντας αδυναμία στην επίλυση του προβλήματος, και με ορισμένους από τους μεγαλοαγρότες να επιχειρούν να δώσουν λύση με δικά τους μέσα, αγοράζοντας ελάχιστα σε σχέση με τις ανάγκες στέγασης κοντέινερ.
«Δυστυχώς, παρά τις βαρύγδουπες υποσχέσεις δεν έχει γίνει τίποτα. Η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη και τελευταία έχουν αρχίσει να εκδηλώνονται και κρούσματα εγκληματικότητας. Είμαστε απλοί παρατηρητές μια απαράδεκτης εικόνας που μας προβληματίζει πολύ», λέει στην «Ε» ο δήμαρχος της Βουπρασίας, Αντώνης Σερέτης.
Η περιοχή εξακολουθεί να είναι άβατο για τους δημοσιογράφους. Και επικίνδυνη για όσους επιχειρούν να κάνουν ρεπορτάζ: Ο δημοσιογράφος του ΑΝΤ-1 Κώστας Φλαμής, ο φωτογράφος της «Κ.Ε» Γιάννης Λιάκος, τηλεοπτικά συνεργεία, ακόμη και ο διευθυντής της τοπικής εφημερίδας του Πύργου «Αυγή», Ανδρέας Καπογιάννης, υπέστησαν τη φασιστική βία αγνώστων.
Ντόπιοι, που επιθυμούν για ευνόητους λόγους την ανωνυμία τους, λένε πως η περιοχή έχει πολλά κοινά με το Ροζάρνο της Καλαβρίας και τους ...κατατρεγμένους εργάτες γης που ξεσηκώθηκαν πρόσφατα και στη συνέχεια δέχτηκαν τη ρατσιστική βία από τους ντόπιους εργατονταβατζήδες.
Πριν από δύο χρόνια οι αλλοδαποί εργάτες απαίτησαν με δυναμικό τρόπο ένα αξιοπρεπές μεροκάματο για τη σκληρή δουλειά που προσέφεραν δουλεύοντας «ήλιο με ήλιο» στα θερμοκήπια και αυτό που εισέπραξαν ήταν η βία με την ανοχή του τοπικού αστυνομικού τμήματος. «Αγανακτισμένοι» πολίτες ξυλοκόπησαν δεκάδες αλλοδαπούς, την ίδια ώρα που άγνωστοι τοποθετούσαν και πυροδοτούσαν μασούρια με δυναμίτες στην κεντρική πλατεία της Νέας Μανωλάδας.
«Οι αστυνομικοί συμμετείχαν μαζί με τους επιχειρηματίες στον εκφοβισμό και στην προσπάθεια σπασίματος της απεργίας, ακόμη και με τη βίαιη προσαγωγή των αλλοδαπών εργατών, μεταβαίνοντας στα θερμοκήπια και προτρέποντας τους εργάτες να δουλέψουν με τη βία» είχε καταγγείλει στην «Ε» (21.4.2008) ο βουλευτής του ΚΚΕ Νίκος Καραθανασόπουλος.
Ομως τη βία στο πετσί τους βίωσαν και όσοι τόλμησαν να συμπαρασταθούν στους αλλοδαπούς. Ο γραμματέας της Ν.Ε. του ΚΚΕ Ηλείας Χρήστος Γιάνναρος, ο ιατροδικαστής του Πύργου Κοσμάς Αλεξίου και ο Σωτήρης Αναστασόπουλος, μέλος του ΚΚΕ, χτυπήθηκαν βάναυσα από ομάδα «αγανακτισμένων» φραουλοπαραγωγών, με την Αστυνομία να είναι απλός θεατής...
Ογδόντα συνολικά άτομα μέσω 43 δικογραφιών παραπέμπονται να δικαστούν, σύμφωνα με τις δικαστικές αρχές, για εκείνα τα γεγονότα.
Πέρσι τον Ιούνιο, δύο κτηνοτρόφοι, αφού βασάνισαν και λήστεψαν δύο αλλοδαπούς εργάτες γης, τους έδεσαν πίσω από τη μοτοσικλέτα τους και τους έσυραν σαν τα ζώα στο κέντρο του χωριού, θεωρώντας ότι ήταν οι κλέφτες του κοπαδιού τους.
Ενα μήνα μετά, άλλος «αγανακτισμένος» πολίτης εισέβαλε στο σπίτι εργάτη από το Μπαγκλαντές και τον χτύπησε με ρόπαλο, επειδή χρωστούσε κάποιο χρηματικό ποσό σε ομοεθνή του...
Για τους γνωρίζοντες καλά την κατάσταση στη Νέα Μανωλάδα Ηλείας, το ζήτημα της εκμετάλλευσης των χιλιάδων αλλοδαπών εργατών έχει πλάτος και βάθος...
Ενα αποκαλυπτικό Πόρισμα της Υπηρεσίας Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΛ.ΑΣ., που βρίσκεται στα χέρια του Εισαγγελέα Πλημμελειοδικών της Αμαλιάδας, αποδεικνύει με στοιχεία ότι στην περιοχή δρούσε επί σειρά ετών κύκλωμα υπαλλήλων του δήμου Βουπρασίας, αιρετών εκπροσώπων της Τ.Α. και ντόπιων αγροτών, που έναντι αμοιβής «τακτοποιούσε» με παράνομο τρόπο τα χαρτιά τους.

Διπλή η φτώχεια για μετανάστες

Των ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΩΤΗΡΧΟΥ, ΑΡΗ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ

 

Τα φέρνουν βόλτα δυσκολότερα, μένουν σε μικρότερα σπίτια με λιγότερες ανέσεις, αντιμετωπίζουν έκτακτες ανάγκες με μεγαλύτερο ζόρι. Η φτώχεια δέρνει τους μετανάστες με διπλάσια ορμή από ό,τι τους Ελληνες. Υπάρχουν όμως διαφορές μεταξύ τους.

«Οι μετανάστες είναι πλέον πάνω από το 10% του πληθυσμού της Ελλάδας και αξίζει να δούμε ποιες είναι οι ομάδες εκείνες που δυσκολεύονται περισσότερο», λέει ο ερευνητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Θεόδωρος Μητράκος, που ξεκίνησε να επεξεργάζεται τα στοιχεία της Ερευνας Εισοδημάτων και Συνθηκών Διαβίωσης Νοικοκυρίων της Στατιστικής Υπηρεσίας. Τα στοιχεία αυτά έρχονται από την έρευνα του 2007 και η επεξεργασία, που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, στοχεύει στο να διαχωρίσει τη μεγάλη ομάδα των μεταναστών σε μικρότερες, ανάλογα με την υπηκοότητα του «αρχηγού» του νοικοκυριού ή της ομάδας πληθυσμού.
Σταθερά που δεν αλλάζει είναι η σχέση 1 προς 2 στα ποσοστά της φτώχειας, λέει ο κ. Μητράκος. Το 21% των Ελλήνων δηλώνει εισόδημα κάτω από το όριο της φτώχειας, το οποίο ορίζεται διεθνώς ως το 60% του μέσου εισοδήματος. Στον μεταναστευτικό πληθυσμό, εισόδημα κάτω από το όριο της φτώχειας δηλώνει συνολικά σχεδόν το 40%!
Ομως οι συνθήκες διαβίωσης δεν περιγράφονται μόνο από το ατομικό εισόδημα. Ενα νοικοκυριό μπορεί να ευνοείται από τη συνεισφορά πολλών μελών που συγκατοικούν, και αυτό συμβαίνει συχνά με τους μετανάστες. Το ερώτημα είναι εάν την ίδια στιγμή οι πολλοί συγκάτοικοι νιώθουν άνετα στην κατοικία τους, εάν το σπίτι προσφέρει στοιχειώδεις ανέσεις και πρόσβαση σε υπηρεσίες, εάν έχουν τη δυνατότητα να πάνε λίγες μέρες διακοπές...

Οι πλέον ευάλωτοι

Με ποσοστό που ξεπερνά το 50% του συνολικού μεταναστευτικού πληθυσμού, οι Αλβανοί διατηρούν τα περισσότερα νοικοκυριά. Φαίνεται όμως ότι, σε πολλά σημεία, οι συνθήκες διαβίωσής τους είναι λίγο ή αρκετά καλύτερες έναντι εκείνων που έχουν έρθει:
*Από τα νέα μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, δηλαδή τις χώρες που εντάχθηκαν μετά το 2004 και είναι: Βουλγαρία, Ρουμανία, Πολωνία, Ουγγαρία, Σλοβακία, Σλοβενία, Τσεχία, Λετονία, Λιθουανία, Εσθονία, Μάλτα (οι Κύπριοι προσμετρήθηκαν μαζί με τους Ελληνες).
* Από χώρες της Ευρώπης εκτός Ε.Ε., δηλαδή εκείνες της πρώην Γιουγκοσλαβίας, τις Ρωσία, Ουκρανία, Μολδαβία κ.λπ.
* Από μη αναπτυγμένες χώρες Ασίας και Αφρικής.
Καλύτερα και από τους Ελληνες διαβιούν υπήκοοι από τις 15 χώρες-παλαιότερα μέλη της Ε.Ε. και τον υπόλοιπο αναπτυγμένο κόσμο.
Ενδεικτικά είναι τα ευρήματα της έρευνας για το μέγεθος της κατοικίας. Σε σπίτι μικρότερο των 60 τετραγωνικών μέτρων δηλώνουν ότι μένουν το 66,7% όσων προέρχονται από τις νέες χώρες της Ε.Ε., το 57,9% από χώρες εκτός Ε.Ε. και το 53,6% των μεταναστών από φτωχές χώρες Ασίας και Αφρικής. Οι Ελληνες που ζουν σε μικρά σπίτια είναι το 19,7% του συνόλου ενώ το ποσοστό πέφτει στο 6,7% για μετανάστες από πλουσιότερες χώρες.
Περισσότεροι από τους μισούς Αλβανούς μένουν σε κατοικίες της αμέσως μεγαλύτερης κατηγορίας 61-90 τ.μ. Στην ίδια κατηγορία κατοικίας καταγράφονται τα μεγαλύτερα ποσοστά και στους Ελληνες.
Ωστόσο ένας στους τρεις Ελληνες δηλώνει ακόμη μεγαλύτερη κατοικία (91-130 τ.μ.) όπου τα ποσοστά των φτωχών μεταναστών αρχίζουν να φθίνουν επικινδύνως, παρά το γεγονός ότι κάποιοι διαμορφώνουν πολυπληθείς ομάδες συγκατοίκησης. Στην κατηγορία άνω των 130 τ.μ. εξαφανίζονται Αλβανοί και φτωχοί Ευρωπαίοι.
Βεράντα και καλοριφέρ
Η βεράντα (και όχι το απλό μπαλκόνι) είναι δομικό στοιχείο του υπαίθριου ελληνικού βίου στις τελευταίες δεκαετίες. Ισως γι' αυτό το 43,2% των Ελλήνων δηλώνει ότι διαθέτει στην κατοικία του. Ομως, το ποσοστό πέφτει κάτω από το μισό όταν μιλούμε για νοικοκυριά μεταναστών. Η ικανοποιητική θέρμανση είναι δικαίωμα κατοχυρωμένο για το 84,8% των Ελλήνων -δεν ισχύει το ίδιο για έναν στους δύο μετανάστες από φτωχές χώρες της Ε.Ε.
Διακοπές μίας εβδομάδας τον χρόνο δηλώνουν ότι μπορούν να κάνουν οι μισοί Ελληνες αλλά τα ποσοστά πέφτουν πολύ χαμηλότερα για τους μετανάστες. Το ίδιο συμβαίνει με τη δυνατότητα αντιμετώπισης έκτακτων πλην αναγκαίων δαπανών (όπως π.χ. μια ιατρική επέμβαση) όπου δύο στους τρεις Ελληνες μπορούν να αντεπεξέλθουν ενώ το ποσοστό για τους εκτός Ε.Ε. Ευρωπαίους πέφτει στο 36,8%.
Στενότητα χώρου στην κατοικία δηλώνει ένας στους πέντε Ελληνες (19,2%), υπερδιπλάσιοι Αλβανοί και Αφρο-Ασιάτες σχεδόν τριπλάσιοι (55,6%) φτωχοί Ευρωπαίοι. Τη μεγαλύτερη δυσκολία στην κάλυψη των οικονομικών αναγκών σε ποσοστό 53,6% δηλώνουν οι Αφρο-Ασιάτες, που είναι στις «πρώτες» θέσεις και ως προς τον βαθμό επιβάρυνσης από τις δαπάνες κατοικίας. 

«ΑΝΤΙΓΟΝΗ»:Καταγραφή περιστατικών ρατσιστικής συμπεριφοράς

Των ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΩΤΗΡΧΟΥ, ΑΡΗ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ

Οι διεκδικήσεις των μεταναστών στη χώρα μας, οι άθλιες συνθήκες διαβίωσής τους και τα φαινόμενα ρατσιστικής συμπεριφοράς εναντίον τους δεν εξαντλούνται στη Μανωλάδα.

Μόνο μέσα στο 2009, το κέντρο πληροφόρησης και τεκμηρίωσης για τον ρατσισμό «Αντιγόνη» παραθέτει σωρεία περιστατικών βίας, όπου πρωταγωνιστούν κυρίως ένστολοι. Μεταξύ άλλων:
* Εσκεμμένη καταστροφή Κορανίου από αστυνομικό (ακολούθησε ξεσηκωμός).
* Κρούσματα ρατσιστικής βίας και μισαλλοδοξίας στον Αγιο Παντελεήμονα.
* Αφγανός, θύμα αστυνομικής βίας στην οδό Μενάνδρου.
* Βασανισμούς από αστυνομικούς στα Α.Τ. Ομονοίας, Ακροπόλεως, Κυψέλης, Σύμης.
* Βεβήλωση τάφων στο Εβραϊκό Νεκροταφείο Ιωαννίνων και Συναγωγής στον Βόλο.
* Εκφοβισμός και ξυλοδαρμός σε βάρος μετανάστη παντοπώλη στην περιοχή του Γκύζη (Αθήνα).
* Θανάσιμος τραυματισμός Κούρδου στην Ηγουμενίτσα, από άνδρες του Λιμενικού.
* Σκανδαλώδης παύση της έρευνας για την υπόθεση της Κωνσταντίνας Κούνεβα.
* Ξυλοδαρμός δεκαεννέα Πακιστανών από οργανωμένες ομάδες σε συνοικίες της Αθήνας.
* Πυροβολισμοί κατά αλλοδαπών στην Ομόνοια.
* Συνεχείς επιθέσεις στο Αιγάλεω.
* Ξυλοδαρμοί στο Κέντρο Κράτησης της Παγανής Λέσβου.
* «Επιχειρήσεις-σκούπα» στο κέντρο της Αθήνας - Εκκένωση Εφετείου.
* Ισοπέδωση καταυλισμού Πάτρας.
* Εμπρηστική επίθεση σε χώρο λατρείας Μουσουλμάνων.
* Επίθεση κατά Ρουμάνων και Πακιστανών μεταναστών στη Λακωνία.
* «Γραφείο εύρεσης εργασίας» που «ειδικευόταν» σε εμπορία ανθρώπων.
* Επιθέσεις σε βάρος Πακιστανών στη Νίκαια.
* Διωγμοί και κακοποιήσεις σε βάρος των Ρομά Λευκάδας.
* «Αυτοστραγγαλισμός» μετανάστη στο Α.Τ. Ελληνικού.
* Θανάσιμος τραυματισμός Πακιστανού στο Α.Τ. Νίκαιας.
Αξίζει να αναφερθούν δύο ακόμη περιστατικά στην περιφέρεια:
* Στην Αρτα, τον Δεκέμβριο του 2007, οι ιερείς επτά χωριών ξεσηκώθηκαν κατά των συγχωριανών τους και της πολιτείας για την άγρια εκμετάλλευση των μεταναστών, όταν 120 Ρουμάνοι, που ζούσαν σ' ένα παλιό πτηνοτροφείο, κινδύνευσαν να καούν ζωντανοί από πυρκαγιά που ξεκίνησε από την αυτοσχέδια ξυλόσομπα που είχαν για να ζεσταίνονται. Απευθύνουν ανοικτή επιστολή με τίτλο «Ο Χριστός φέτος γεννήθηκε στη γέφυρα». Το φαινόμενο απασχόλησε και φέτος, όπως κατήγγειλε ο νομάρχης Αρτας.
*Στον Τύρναβο, τον Μάιο του 2005 οι Αλβανοί εργάτες ζητούν μεροκάματο 30 ευρώ. Ο Δήμος εξέδωσε στα αλβανικά την εξής απειλητική ανακοίνωση: «Γνωρίζουμε σε όλους τους μετανάστες ότι βάσει της άδειας εργασίας, υπογεγραμμένη από εσάς, το ημερομίσθιο της εργάσιμης ημέρας είναι 25,64 ευρώ για το 8ωρο. Σε περίπτωση που κάποιος από εσάς ζητάει περισσότερα, κινδυνεύει να απορριφθεί η άδεια εργασίας, μαζί και η άδεια παραμονής από τη Δημαρχία και τη Νομαρχία».